Podatkowy bumerang uderzy w portfele. Dlaczego powrót do pełnej akcyzy na paliwa to igranie z gospodarczą gaśnicą

Wizja stabilizacji gospodarczej, którą tak chętnie roztaczają przed nami rządzący, po raz kolejny zderza się z brutalną rzeczywistością rynków surowcowych. Choć tymczasowe obniżki podatków od paliw miały być jedynie krótkoterminowym plastrem na rozgrzane do czerwoności ceny ropy naftowej, moment ich wycofywania wydaje się najgorszym z możliwych.

W obliczu ponownych zawirowań na globalnych rynkach surowców i widma kolejnych skoków cen baryłki ropy, plany stopniowego przywracania akcyzy na paliwa pędne oraz grzewcze do poprzednich poziomów budzą coraz większy opór. Rząd staje więc pod ogromną presją, by zrewidować swoje propozycje, zanim podatkowy bumerang uderzy bezpośrednio w i tak już nadwyrężone domowe budżety oraz kondycję przedsiębiorstw.

Decyzja o zakończeniu obowiązywania ulg oznacza, że od września kierowcy na stacjach benzynowych będą musieli głębiej sięgnąć do kieszeni. Pierwsza faza podwyżek przynieść ma wzrost cen o około 10 centów za litr oleju napędowego i około 9 centów za litr benzyny, a pełny powrót do dawnych stawek zostanie rozłożony na kolejne cztery jesienne i zimowe miesiące. Dla wielu obserwatorów sceny politycznej oraz opozycji to krok przedwczesny i głęboko ryzykowny, zwłaszcza że kryzys kosztów utrzymania wcale nie minął, a globalne rynki naftowe pozostają skrajnie nieprzewidywalne.

Przeciwnicy wycofywania wsparcia podkreślają, że państwo decyduje się na powrót do fiskalnego rygoru w momencie, gdy obywatele wciąż nie podnieśli się po ostatnich falach drożyzny. Ostry sprzeciw wobec rządowych planów natychmiast wyartykułowała największa partia opozycyjna, oskarżając obóz władzy o oderwanie od realiów, z jakimi zmagają się zwykli ludzie. Głośnym echem odbiły się słowa przedstawicieli Sinn Féin, którzy wprost zarzucili gabinetowi rządzącemu porzucenie gospodarstw domowych borykających się z poważnymi problemami finansowymi.

W tym tonie wypowiedział się między innymi poseł z okręgu Louth Ruairí Ó Murchú, który jednoznacznie skrytykował sztywność rządowego harmonogramu: „Zdecydowanie nie zgadzamy się z rządem, który rozważa stopniowe wycofywanie wsparcia, i nie wiemy, jakie będą wówczas okoliczności. Ogromna liczba rodzin zmaga się z kolosalną presją, a rząd nie podejmuje wystarczających działań w tej sprawie”.

Parlamentarzysta zwrócił uwagę na kluczowy aspekt całej dyskusji – ministrowie próbują projektować wpływy budżetowe i stabilność gospodarczą w oparciu o optymistyczne założenia, nie będąc w stanie realnie przewidzieć, jak zachowają się rynki i jaka będzie sytuacja ekonomiczna w nadchodzących miesiącach.

Z kolei ministrowie i zwolennicy powrotu do dawnych stawek akcyzy bronią przyjętej strategii etapowego wprowadzania podwyżek akcyzy. Ich zdaniem rozłożenie podwyżek w czasie to optymalne rozwiązanie, które pozwala uniknąć nagłego wstrząsu cenowego dla gospodarstw domowych i firm, a jednocześnie umożliwia państwu odpowiedzialne wygaszanie programów pomocowych.

Rząd argumentuje swoje stanowisko tym, że hurtowe ceny paliw na świecie odnotowały w pewnym momencie spadki na tyle wyraźne, by uzasadnić powrót do normalnych mechanizmów podatkowych. Warto jednak pamiętać, że te same obniżki akcyzy wprowadzono pierwotnie w atmosferze głębokiego kryzysu i po masowych protestach rolników oraz sektora transportowego, którzy głośno sprzeciwiali się windowaniu kosztów działalności. Dziś te same obawy powracają ze zdwojoną siłą, bo rynki reagują na powrót do wymiany ognia pomiędzy USA a Iranem.

W całej tej debacie rząd musi brać pod uwagę niezwykle skomplikowaną sieć czynników makroekonomicznych, a nie jedynie suche kalkulacje budżetowe. Gabinet sam przecież sugeruje w swoich prognozach, że w najbliższym czasie inflacja ponownie da o sobie znać i zacznie podnosić ceny w sklepach. W takich okolicznościach upieranie się przy przywróceniu starych wartości akcyzy na paliwa jawi się jako dolewanie oliwy do ognia. Benzyna, olej napędowy i olej opałowy nie są zwykłymi produktami konsumpcyjnymi – stanowią podstawę działania całej gospodarki.

Transport jest kluczowym elementem kalkulacji kosztów w niemal każdej branży, od dostaw żywności po usługi budowlane. Drastyczny wzrost kosztów utrzymania floty pojazdów i ogrzewania zakładów produkcyjnych natychmiast przełoży się na marże producentów i dystrybutorów. W efekcie powrót do wyższych podatków paliwowych stanie się bezpośrednim oraz dodatkowym czynnikiem napędzającym wzrost cen praktycznie wszystkich artykułów pierwszej potrzeby. Jeśli rząd nie wykaże się elastycznością i nie zatrzyma procesu wycofywania ulg, walka z inflacją może okazać się przegrana, zanim na dobre się rozpocznie.

Jest jeszcze jedna kwestia, bo rząd ma na tyle wysokie wpływy z innych danin, że nie musi obawiać się dziury budżetowej z tytułu niższych wpływów z akcyzy na paliwa, ale o tym rządzący nie wspominają.

Bogdan Feręc

Źr. Independent

Photo by Jean Woloszczyk on Unsplash