Berlin naciska hamulec Zielonego Ładu. Zwrot w polityce klimatycznej Niemiec może wstrząsnąć całą Unią Europejską

Jeszcze niedawno Niemcy były symbolem bezkompromisowej transformacji energetycznej. To w Berlinie powstawały przepisy, które miały wyznaczać kierunek całej Europie. Dziś jednak ten sam kraj zaczyna wycofywać się z jednego z najbardziej kontrowersyjnych elementów swojej polityki klimatycznej, więc ograniczeń dotyczących ogrzewania domów piecami gazowymi i olejowymi.

Zmiana dotyczy tzw. ustawy grzewczej z 2023 roku, przygotowanej pod silnym wpływem Zielonych. Przepisy te wprowadzały wymóg stopniowego przechodzenia na systemy oparte głównie na odnawialnych źródłach energii, co w praktyce oznaczało odejście od tradycyjnych kotłów gazowych i olejowych. Reforma wywołała jednak gwałtowną reakcję społeczną i stała się jednym z najbardziej krytykowanych elementów niemieckiej transformacji energetycznej.

Obecnie koalicja rządząca w Niemczech zdecydowała się złagodzić te regulacje, usuwając obowiązek dominującego udziału energii odnawialnej w nowych systemach grzewczych. W efekcie właściciele domów odzyskają większą swobodę wyboru technologii ogrzewania. Jak podkreślił przewodniczący klubu parlamentarnego CDU/CSU Jens Spahn, oznacza to powrót do zasady, że decyzja o sposobie ogrzewania pozostaje w rękach obywateli. „Kotłownia znów stanie się sprawą prywatną” – stwierdził.

Ten ruch ma znaczenie wykraczające daleko poza granice Niemiec. Berlin przez lata był głównym motorem unijnej polityki klimatycznej i każda korekta kursu w największej gospodarce Europy automatycznie wpływa na debatę w całej Unii. Jeśli państwo, które najgłośniej promowało przyspieszoną dekarbonizację, zaczyna korygować własne decyzje, oznacza to, że polityka klimatyczna weszła w nową, bardziej pragmatyczną fazę.

Sygnały rewizji pojawiają się zresztą nie tylko w Niemczech. Kanclerz Friedrich Merz skrytykował funkcjonowanie unijnego systemu handlu emisjami ETS, wskazując na jego wpływ na koszty energii i konkurencyjność gospodarki. Podobne głosy płyną z innych europejskich stolic. Prezydent Francji Emmanuel Macron, premier Włoch Giorgia Meloni, premier Węgier Viktor Orbán, premier Słowacji Robert Fico oraz premier Czech Andrej Babiš wzywali do ograniczenia lub rewizji systemu, który zdaniem wielu rządów podnosi koszty życia i produkcji przemysłowej.

W centrum sporu znajduje się szczególnie przyszły system ETS2, który ma objąć m.in. ogrzewanie budynków i transport drogowy. Krytycy ostrzegają, że może on bezpośrednio przełożyć się na wyższe rachunki dla gospodarstw domowych, zwłaszcza w krajach Europy Środkowej, gdzie transformacja energetyczna wciąż jest w toku.

Zwrot w Niemczech pokazuje, że polityka klimatyczna nie jest już wyłącznie kwestią ambicji środowiskowych, lecz także stabilności społecznej i gospodarczej. Transformacja energetyczna, aby była trwała, musi być akceptowalna ekonomicznie. W przeciwnym razie staje się źródłem napięć politycznych i społecznych, które mogą podważyć jej fundamenty.

Decyzja Berlina może więc zapoczątkować szerszą europejską debatę o tempie i kosztach Zielonego Ładu. Przez lata kierunek był jeden: szybciej, ambitniej, dalej. Teraz coraz częściej pojawia się inne pytanie, jak zrobić to tak, by gospodarka i społeczeństwo były w stanie ten proces udźwignąć.

Europa wchodzi więc w fazę korekty kursu, a kiedy zmienia kierunek Berlin, reszta kontynentu patrzy na to z uwagą.

Bogdan Feręc

Źr. MEP Ewa Zajączkowska-Hernik

Photo by Maheshkumar Painam on Unsplash