Zaburzenia słuchu i uwagi mogą iść ze sobą w parze, choć nie zawsze. Objawy też mogą być podobne. To trudności np. w koncentracji, częste prośby o powtórzenie czy trudności w zapamiętywaniu informacji, które są przekazywane słownie – wyjaśnia dr n.med. i n. o zdr. Natalia Czajka z Zakładu Teleaudiologii i Badań Przesiewowych w Instytucie Fizjologii i Patologii Słuchu.
Ekspertka podkreśla, że rozróżnienie zaburzeń przetwarzania słuchowego i zaburzeń uwagi bywa czasem trudne, choć niezwykle istotne, bo od tego zależy dalsze postępowanie z pacjentem. W tym pierwszym wypadku chodzi o trudności w przetwarzaniu informacji słuchowej na poziomie centralnego układu nerwowego przy prawidłowej budowie i funkcjonowaniu układu słuchowego; w drugim przyczyną mogą być np. zaburzenia hiperkinetyczne (neurorozwojowe) zwane zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).
„Nie słyszy, czy nie słucha? Zaburzenia słuchu czy uwagi?” – stawia pytanie dr Czajka, które równocześnie stało się tytułem jej wykładu. Wyjaśnia, że dziecko „może i nie słuchać, i nie słyszeć”. To się nie wyklucza, dlatego gdy jakiś objaw niepokoi, warto skonsultować go ze specjalistą, który wykluczy lub potwierdzi diagnozę. Do rozpoznania czasem potrzeba innego zespołu specjalistów.
Wylicza, że w tego typu zaburzeniach występują:
• trudności w koncentracji uwagi;
• łatwa męczliwość podczas czynności wymagających długotrwałej uwagi słuchowej;
• rozpraszanie pod wpływem nagłych bodźców dźwiękowych;
• trudności w rozumieniu długich, złożonych poleceń, mimo aktywnej postawy słuchowej;
• częste prośby o powtórzenie informacji;
• trudności w zapamiętywaniu informacji przekazywanej słownie i wolniejsze reakcje na nie.
Muzykoterapia – od ciszy do dźwięku
Muzykoterapia ma spory potencjał terapeutyczny i nie jest – jak się potocznie zwykło myśleć – umuzykalnianiem pacjentów. Może być wsparciem rehabilitacji słuchu lub rozwoju mowy. To także realna pomoc w przepracowaniu traumy związanej z krzywdzącymi relacjami. Muzyka otwiera, ale po drugiej stronie musi być wykwalifikowany specjalista, który ma określone cele terapeutyczne.
Diagnoza zaburzeń słuchu i uwagi, co dalej?
Dr Czajka zaznacza, że jeśli u pacjenta stwierdzono trudności w przetwarzaniu słuchowym, to podstawowym oddziaływaniem terapeutycznym jest trening słuchowy. Ale słyszenie to nie tylko ucho, czyli słuch obwodowy, ale przede wszystkim mózg, który decyduje, co zrobi z informacją, która przez ten zmysł dociera.
„Samo słyszenie, czyli prawidłowe działanie i budowa układu słuchowego, nie jest wystarczające do tego, żebyśmy powiedzieli, że pacjent słyszy prawidłowo. Potrzebne są nam do tego prawidłowo funkcjonujące ośrodkowe procesy przetwarzania słuchowego” – tłumaczy ekspertka.
Jeśli ucho przetwarza dźwięki prawidłowo i we właściwy sposób zachodzą „ośrodkowe procesy na poziomie kory słuchowej”, to można uznać, że procesy słuchowe są kompleksowe. Kora słuchowa np. łączy, dzieli dźwięki, które mają różne parametry: częstotliwość, natężenie, czas trwania.
„Sygnały akustyczne docierające do błony bębenkowej zamieniane są na impulsy elektryczne, które po dotarciu do kory mózgowej analizowane są pod wieloma względami” – wyjaśnia w prezentacji dr Czajka.
Zaburzenia przetwarzania słuchowego czy uwagi
Jeśli chodzi o zaburzenia słuchu, to zajmują się nim: lekarz otolaryngolog, audiolog, foniatra, psycholog, pedagog, logopeda. W takim wypadku diagnoza powinna – jak wskazała ekspertka – opierać się na m.in. wywiadzie medycznym, ocenie otoskopowej uszu, badaniach audiologicznych, które wykluczą niedosłuch obwodowy, oraz testach psychoakustycznych, które oceniają różne procesy przetwarzania słuchowego.
Świat ciszy – takie karty się w życiu dostało
Implant w uchu odkrył przed nimi dźwięki, które przestali słyszeć lub w ogóle od urodzenia nie mieli szans wychwycić z otoczenia. Uczyli się z opóźnieniem mowy i świata dźwięków. Niektóre z nich, jak brzdęk sztućca o metalowy zlew, były nieprzyjemne, a inne stały się „kompletne” np. muzyka – w końcu bez przerw na ciszę. Dlaczego stracili słuch i co dało im wszczepienie implantu?
Z kolei zaburzenia uwagi to pole działania głównie lekarza psychiatry, psychologa, pedagoga. By zdiagnozować pacjenta, przeprowadza się wywiad medyczny, obserwację kliniczną, testy psychologiczne, wypełnia kwestionariusz np. w kierunku ADHD (Conners3, ASRS).
Ekspertka wytłumaczyła, że może występować różny profil kliniczny pacjentów. Niektórzy mogą mieć np. zaburzenia słyszenia na poziomie fonologicznym, czyli zaburzenia mowy (dyslalia), trudności w czytaniu i pisaniu (dysleksja), zaburzenia integracji sensorycznej, a także zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie, czyli problemy w rozumieniu mowy w niesprzyjających warunkach akustycznych, trudności w rozumieniu mowy zniekształconej i szybkiej, zaburzenia koncentracji uwagi, problemy z pamięcią (ADHD i ADD).
Zaburzenia uwagi wspiera się ćwiczeniami koncentracji – np. grami logicznymi, uczeniem różnych strategii nauki czy organizacji czasu, psychoterapią, farmakoterapią (np. w ADHD) czy ograniczeniem bodźców, które rozpraszają.
Z badań przesiewowych słuchu zrealizowanych przez Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu wynika, że co piąte dziecko w wieku szkolnym ma różnego rodzaju trudności ze słuchem obwodowym (nie słyszy prawidłowo).
Natomiast ośrodkowe zaburzenia przetwarzania słuchowego (izolowane) dotyczą nawet kilku procent dzieci w wieku szkolnym, choć jako trudności występujące z innymi zaburzeniami ten problem może sięgać nawet kilkudziesięciu procent. ADHD dotyczy 11 proc. dzieci i 5-7 proc. dorosłych.
Photo by Derek Thomson on Unsplash