Cukrzyca może zwiększać ryzyko zapalenia przyzębia, utraty zębów i problemów z implantami. Badania wskazują zarazem, że zależność może działać także w drugą stronę – zły stan jamy ustnej wiąże się z większym ryzykiem późniejszego rozpoznania cukrzycy typu 2. Gabinet stomatologa może być także dobrym miejscem wykrywania kłopotów z glikemią.
Cukrzyca sprzyja utracie zębów i innym kłopotom w jamie ustnej
Cukrzyca ma wyraźny związek z chorobami jamy ustnej – ostrzega Anna Trullenque Eriksson z Uniwersytetu w Göteborgu. Swoje wnioski wyciągnęła na podstawie badania obejmującego dane na temat ponad 878 tys. osób – w tym ok. 29 tys. z cukrzycą typu 1, 252 tys. z cukrzycą typu 2 i 598 tys. osób bez cukrzycy.
Zapalenie przyzębia było częstsze u osób z cukrzycą typu 2 niż u osób bez tej choroby (22 proc. wobec 17 proc.). Różnice były szczególnie wyraźne u młodszych dorosłych – w grupie wiekowej od 30 do 39 lat względna częstość zapalenia przyzębia była wyższa o 92 proc., a zła kontrola glikemii dodatkowo nasilała tę zależność. W cukrzycy typu 1 zapalenie przyzębia występowało u 13 proc. badanych wobec 11 proc. w grupie kontrolnej, ale podwyższone ryzyko dotyczyło głównie osób ze źle kontrolowaną glikemią.
Autorzy odnotowali też większą częstość utraty zębów – o 28 proc. u osób z cukrzycą typu 1 i o 37 proc. u osób z cukrzycą typu 2. Zapalenie przyzębia wiązało się ponadto z umiarkowanie wyższym ryzykiem retinopatii – o 8 proc. w obu typach cukrzycy – oraz albuminurii – o 14 proc. w cukrzycy typu 1 i o 9 proc. w cukrzycy typu 2.
Nie masz cukrzycy? Lepiej sprawdź!
Na początku nie daje wyraźnych objawów. Dlatego aż 26 proc. osób chorych na cukrzycę w Polsce nie wie o tym, że choruje. To niemal milion osób! Cukier we krwi warto regularnie sprawdzać.
Ekspertka przyjrzała się dodatkowo 19 tys. osób z powyższej populacji, które miały implanty dentystyczne, pod kątem występowania periimplantitis (zapalenie tkanek wokół implantu) oraz 2030 osób pod kątem nowych przypadków tej przypadłości. Jak wskazały wyniki, zarówno cukrzyca typu 1 jak i 2 wiązała się ze zwiększonym ryzykiem periimplantitis oraz utraty implantów. Przy tym kontrola glikemii miała podobne znaczenie. Zależności te utrzymywały się nawet po uwzględnieniu zapaleń przyzębia, co wskazuje na działanie niezależne od nich.
To nie koniec analizy przeprowadzonych przez badaczkę. Sprawdziła ona również związek między cukrzycą a całkowitym bezzębiem oraz to, jak na tę zależność wpływają czynniki społeczno-ekonomiczne. W tym celu posłużyła się danymi ponad 550 tys. osób. W tym przypadku oba typy cukrzycy wiązały się z częstszym występowaniem bezzębia w obu populacjach. Gorsza sytuacja społeczno-ekonomiczna dodatkowo sprzyjała utracie zębów.
Chore zęby wskazują na większe ryzyko cukrzycy
O wzajemnych oddziaływaniach między cukrzycą i chorobami jamy ustnej więcej mówi metaanaliza opublikowana w 2026 roku w „The Lancet Public Health”. Naukowcy zebrali wyniki 28 badań podłużnych z 16 krajów, obejmujących łącznie ponad 300 tys. osób. Sprawdzili, w jaki sposób cukrzyca wiąże się m.in. z zapaleniem przyzębia, próchnicą, utratą zębów i całkowitym bezzębiem. Wyniki pokazały, że zależność może działać w obie strony.
Osoby z zapaleniem przyzębia miały w kolejnych latach o 19–26 proc. większe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Z kolei osoby chore na cukrzycę częściej traciły zęby – ryzyko było u nich wyższe o ok. 11–16 proc. Całkowite bezzębie także wiązało się z większym ryzykiem późniejszego rozpoznania cukrzycy typu 2. Różnica wyniosła ok. 30 proc. Autorzy podkreślają jednak, że nie oznacza to prostego dowodu, iż jedno bezpośrednio powoduje drugie. Badania pokazują raczej, że stan jamy ustnej i metabolizm są ze sobą powiązane, a choroby dziąseł mogą być ważnym sygnałem ostrzegawczym dla ogólnego zdrowia.
Mycie zębów – nie takie proste, jak się wydaje
Trzy dni bez szczotkowania zębów i zaczyna się zapalenie dziąseł – ich krwawienie czy obrzęk. To tylko początek kłopotów. Uwaga! Nawet jeśli myjesz je dwa razy dziennie, możesz mieć ten sam problem. Sęk we właściwej higienie jamy ustnej – wbrew pozorom to nie takie łatwe.
„Wyniki tej syntezy badań wskazują na związki między cukrzycą a chorobami jamy ustnej zachodzące w obu kierunkach. Siła i spójność dowodów nie są jednak jednakowe. Dowody sugerują, że u osób z zapaleniem przyzębia i bezzębiem w przyszłości częściej diagnozuje się cukrzycę typu 2 niż u osób bez tych problemów. Z kolei chorzy z cukrzycą częściej niż osoby bez cukrzycy otrzymują diagnozę zapalenia przyzębia, choć dowody na ten związek są mniej spójne” – piszą naukowcy w swojej publikacji.
„Nasze wyniki przemawiają za włączeniem zdrowia jamy ustnej do interdyscyplinarnych strategii zapobiegania cukrzycy i leczenia tej choroby” – dodają.
Leczenie przyzębia wspiera terapię cukrzycy
Znaczenie leczenia chorób przyzębia w odniesieniu do cukrzycy potwierdza przegląd Cochrane z 2022 r. Jego autorzy przeanalizowali 35 randomizowanych badań klinicznych z udziałem ponad 3,2 tys. osób z cukrzycą i zapaleniem przyzębia – niemal wszyscy pacjenci cierpieli na cukrzycę typu 2. Leczenie polegało głównie na profesjonalnym oczyszczaniu kieszonek dziąsłowych, czyli usuwaniu płytki, kamienia i zanieczyszczeń spod linii dziąseł.
W porównaniu z brakiem aktywnego leczenia albo zwykłą opieką stomatologiczną taka terapia, po okresie od trzech do czterech miesięcy obniżała poziom hemoglobiny glikowanej (wskaźnika pokazującego średni poziom cukru we krwi z ostatnich ok. trzech miesięcy) średnio o 0,43 punktu procentowego – np. z 7,43 do 7 proc. Po sześciu miesiącach efekt był mniejszy, ale nadal widoczny – różnica wynosiła 0,30 punktu procentowego. Autorzy oceniają, że istnieją umiarkowanie pewne dowody na to, iż leczenie zapalenia przyzębia może poprawiać kontrolę cukru u osób z cukrzycą.
Choroby przyzębia infekują cały organizm
Problemy z dziąsłami mogą sprzyjać rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych czy nowotworów, a z drugiej strony być objawem m.in. cukrzycy. Najnowsze badania wykazują również związek między zapaleniem przyzębia a zaburzeniami poznawczymi oraz demencją.
Stomatolog może wykryć cukrzycę
Gabinet dentystyczny może być także miejscem wczesnego wykrywania zaburzeń metabolicznych, na co wskazuje badanie przeprowadzone przez zespół z King’s College London. Naukowcy zaprosili do niego ponad dziewięciuset pacjentów. Podczas rutynowych wizyt stomatologicznych wykonywano u nich prosty test z kropli krwi z palca mierzący poziom hemoglobiny glikowanej. U ponad 35 proc. osób, które nie zgłaszały wcześniejszej cukrzycy, wynik wskazywał na stan przedcukrzycowy lub cukrzycę.
„Wyniki te sugerują, że wizyty u dentysty mogą być cenną okazją do wykrywania osób zagrożonych cukrzycą – zwłaszcza pacjentów starszych, osób z wyższym BMI oraz osób z chorobami dziąseł” – mówi dr Giuseppe Mainas, współautor pracy opublikowanej w magazynie „Journal of Dentistry”.
Zaburzenia erekcji? To może być cukrzyca
Problemy z erekcją są objawem łatwym do zauważenia – nie tylko przez mężczyznę. Takie zaburzenie to bardzo niepokojący sygnał nie tylko ze względu na jakość pożycia w sypialni. Zamiast łykania suplementów czy zamartwiania się trzeba o nim powiedzieć lekarzowi.
Wyższe wartości wspominanego wskaźnika częściej obserwowano przy tym u pacjentów z bardziej zaawansowaną chorobą dziąseł, co dodatkowo wspiera tezę, że zdrowie jamy ustnej i zdrowie metaboliczne są ze sobą powiązane.
Wniosek dla pacjentów i lekarzy jest jasny – przy cukrzycy warto regularnie kontrolować nie tylko poziom glukozy, wzrok czy nerki, ale także stan dziąseł i zębów. Z kolei dla osób bez rozpoznanej cukrzycy choroby przyzębia mogą być sygnałem, że warto sprawdzić także zdrowie metaboliczne.
Photo by Kamal Hoseinianzade on Unsplash