Współczesna edukacja wyższa w Irlandii od lat konsekwentnie zmierza w kierunku, w którym miarą sukcesu akademickiego przestał być poziom prowadzonych badań czy jakość kształcenia naukowej elity, a stała się nią rentowność budżetowa. Niegdysiejsze świątynie wiedzy, powołane do formowania wysoko wykwalifikowanych kadr oraz intelektualnych liderów kraju, zmieniły się w bezduszne przedsiębiorstwa usługowe.
Nic więc dziwnego, że w momencie, gdy zaciął się jeden z najbardziej dochodowych pasów transmisyjnych tego biznesu, z murów uczelni dobiega głośny lament. Powodem finansowej paniki jest zauważalny wzrost liczby odmów wydania wiz studenckich dla kandydatów spoza Unii Europejskiej, co uderzyło bezpośrednio w kasy akademickich korporacji.
Skala zjawiska ujawniona w danych stacji RTÉ pokazuje, że sektor edukacji wyższej stracił w bieżącym roku akademickim ponad 8 milionów euro. Reakcja władz akademickich jest niezwykle wymowna, bo zamiast debaty nad tożsamością i poziomem dydaktyki, na pierwszym planie pojawił się chłodny rozrachunek strat z tytułu nieuzyskanych opłat z czesnego. Należy tu dodać, że czesnego pobieranego od studentów zagranicznych w stawkach wielokrotnie wyższych niż te, które obowiązują obywateli Irlandii czy państw Unii Europejskiej. Zagraniczni adepci wiedzy, stali się dla irlandzkiego systemu po prostu wysoko dochodowym produktem importowanym.
Przegląd sprawozdań poszczególnych placówek dobitnie ukazuje stopień uzależnienia szkolnictwa wyższego od napływu kapitału z zewnątrz. Przedstawiciele Stowarzyszenia Uniwersytetów Technicznych (TUA) bez ogródek szacują, że skutki zaostrzenia lub uszczelnienia polityki wizowej w ich sektorze przekroczą w nadchodzącym roku 5 milionów euro. University College Cork mówi o prognozowanym ubytku rzędu 3,7 miliona euro. Z kolei Uniwersytet Techniczny w Dublinie, nie przyjął 144 zagranicznych kandydatów z powodu braku wiz, co przełożyło się na uszczerbek w wysokości około 2,1 miliona euro. Podobne scenariusze rozgrywają się w Munster Technological University, gdzie odpływ pół setki zagranicznych studentów kosztował uczelnię niemal 1,4 miliona euro, oraz na Atlantic Technological University, który z tego samego powodu stracił 1,2 miliona euro. W University of Limerick sytuacja zmusiła zarząd do korygowania założeń budżetowych, a rektor Technological University of the Shannon zapowiedział wprost, konieczność zamknięcia niektórych programów magisterskich.
Ta finansowa panika uniwersytetów ujawnia głęboką patologię współczesnego modelu edukacji. Kiedy szef Irlandzkiego Stowarzyszenia Uniwersytetów Paul Johnston podnosi rzymskie larum i przekonuje publicznie, że polityka wizowa zagraża reputacji kraju oraz niszczy konkurencyjność gospodarczą, trudno nie odnieść wrażenia, że akademicki patos służy tu jedynie za zasłonę dymną dla czystej księgowości.
Uniwersytety przyzwyczaiły się więc do traktowania zagranicznych rekrutacji, jako łatwego źródła dochodów i ogromnych wpływów budżetowych. Edukacja przestała być natomiast misją, a stała się zwykłą transakcją handlową. Uczelnia sprzedaje dyplom i prawo pobytu, student płaci wygórowane czesne, a państwowy system wizowy pełni rolę gwaranta tej całej wymiany handlowej.
Gdy urząd do spraw migracji przy Departamencie Sprawiedliwości realizuje swoje procedury, analizując nadsyłane wnioski bez dostosowywania się do oczekiwań finansowych uniwersyteckich menedżerów, w strukturach akademickich wybuchają, co właśnie obserwujemy, kontrowersje. Departament chłodno przypomina jednak, że zasady oceniania aplikacji nie uległy zmianie, a instytucje państwowe przetwarzają po prostu materiał, jaki trafia na ich biurka. Wynika z tego jasno, że urzędnicy nie zamierzają ślepo stawiać pieczątek tylko po to, by zasilić budżety uczelnianych spółek.
Obecna sytuacja nakazuje postawić pytania o to, czym w swej istocie ma być uniwersytet we współczesnym państwie. Jeżeli podstawą stabilności finansowej najważniejszych placówek naukowych w kraju staje się hurtowa rekrutacja studentów spoza UE, z których wyciśnięcie maksymalnych opłat decyduje o ciągłości pracy poszczególnych wydziałów, to mamy do czynienia z kryzysem tożsamości naukowej. Tym samym przekształcenie uczelni w przedsiębiorstwa o strukturze korporacji sprawiło, że utrata kilkudziesięciu czy kilkuset zagranicznych studentów, potrafi sparaliżować programy dydaktyczne.
To zaś pokazuje powierzchowność i nietrwałość fundamentów, na których zbudowano dzisiejsze irlandzkie szkolnictwo wyższe – fundamentów opartych nie na dążeniu do prawdy i wiedzy, lecz na arkuszu kalkulacyjnym zysków i strat. I to jest właśnie najsmutniejsze w tej historii.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Fot. Donnacha0.ol


