Przyszłość europejskiego systemu bezpieczeństwa znalazła się w przełomowym, a zarazem wyjątkowo niebezpiecznym punkcie. Podczas pierwszego posiedzenia plenarnego na szczycie EU w Dublinie, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wystosował jednoznaczny apel do przywódców państw Starego Kontynentu. Kijów przestrzega przed uśpieniem czujności wobec rosyjskich prób arbitralnego przekształcenia architektury bezpieczeństwa Europy, zanim dojdzie do jakiegokolwiek formalnego zawieszenia broni.
Wydarzenia w stolicy Irlandii pokazały jednak coś więcej: wyraźny kryzys zaufania między Kijowem a Waszyngtonem oraz głęboki podział co do tego, jaką rolę w rokowaniach pokojowych powinni odgrywać sami Europejczycy.
Spotkanie w dublińskim Centrum Kongresowym, zorganizowane w warunkach największej operacji bezpieczeństwa w historii Irlandii pod przewodnictwem premiera Micheála Martina, stało się tłem dla dynamicznych działań dyplomatycznych. Wołodymyr Zełenski ujawnił, że po trwających w Abu Zabi trójstronnych rozmowach między Ukrainą, Rosją i Stanami Zjednoczonymi, spotka się z amerykańskimi wysłannikami w Dublinie – Steve’em Witkoffem oraz Jaredem Kushnerem. Przedstawiciele USA przybyli do Irlandii bezpośrednio z Moskwy, gdzie prowadzili rozmowy z Władimirem Putinem.
Choć Zełenski ocenił dotychczasowe dyskusje z udziałem ukraińskiej delegacji jako „poważne, a nie puste”, to jednoznacznie skrytykował podejście Amerykanów do negocjowania z Kremlem ram nowego porządku geopolitycznego. Nazwał postawę Waszyngtonu niepokojącą i „trochę dziwną”, przypominając historyczny kontekst ostatnich trzech dekad. Ukraiński przywódca zauważył, że po rozpadzie Związku Radzieckiego Unia Europejska traktowała Rosję z wielką wyrozumiałością, dążąc do jak najszerszej współpracy gospodarczej i politycznej, co nie zapobiegło ostatecznie agresji.
Ukraińska dyplomacja dostrzega jednak pewien postęp w dążeniu do podmiotowości Europy. Fakt, że państwa europejskie zaczynają być włączane w proces dyskusji, choć wciąż nie bezpośrednio przy jednym stole z Rosją, Zełenski uznał za krok w dobrym kierunku. Jednocześnie stanowczo zaznaczył, że Europa musi wywalczyć sobie status stałego, pełnoprawnego uczestnika wszelkich nadchodzących rokowań pokojowych.
Napięcie na linii Kijów–Waszyngton nie ogranicza się wyłącznie do dyplomatycznych deklaracji, lecz dotyka bezpośrednio sytuacji na froncie. Zełenski publicznie poinformował o problemach z użytkowaniem zaawansowanych systemów łączności Starshield oraz Starlink, które odgrywają kluczową rolę w ukraińskiej strategii obronnej, zwłaszcza przy przechwytywaniu rosyjskich dronów i prowadzeniu uderzeń dalekiego zasięgu.
Wojskowe śledztwo przeprowadzone przez ukraińskie jednostki wykazuje, że odnotowane w zeszłym miesiącu zakłócenia – w tym twardy limit prędkości poruszania się ukraińskich bezzałogowców ograniczony do 161 km/h – nie były skutkiem przypadkowych błędów technicznych. Problem dotyczy operacji prowadzonych na terytoriach okupowanych przez Rosję. W Kijowie narasta obawa przed stopniowym wycofywaniem się Amerykanów ze wsparcia wojskowego. Wpisuje się to w wcześniejsze działania Elona Muska, który przyznał się do celowego ograniczenia przepustowości sieci Starlink, argumentując to niechęcią do wykorzystywania jego infrastruktury do działań ofensywnych.
Słowa Zełenskiego wypowiedziane w Dublinie brzmiały niezwykle gorzko. Wskazał, że jeśli decyzje podejmuje się w Waszyngtonie w sposób traktujący terytorium Ukrainy tak, jakby nie należało ono do Kijowa, stanowi to bardzo niebezpieczny sygnał dotyczący dalszego kierunku polityki USA. W obliczu niepewności co do postawy Ameryki, Ukraina upatruje gwarancji swojego przetrwania w zdecydowanej postawie Unii Europejskiej. Zełenski wezwał liderów państw członkowskich do radykalnego zaostrzenia sankcji gospodarczych i militarnych wobec Moskwy. Wskazywał, że europejskie restrykcje nie są jedynie pomocą dla Kijowa, lecz bezpośrednią inwestycją we własne bezpieczeństwo Zachodu.
Ukraiński prezydent zaapelował o uszczelnienie blokad na technologie służące do produkcji pocisków balistycznych, dronów szturmowych i wojskowych systemów komunikacji. Wezwał również do bezwzględnego paraliżowania tzw. rosyjskiej floty cieni przewożącej ropę naftową oraz do dalszej izolacji tamtejszego sektora finansowego. Presja sankcji ma stanowić przeciwwagę dla brutalnego terroru stosowanego przez Rosję.
Równolegle Kijów naciska na przyspieszenie procesu akcesyjnego do Unii Europejskiej. Po otwarciu czterech klastrów negocjacyjnych Zełenski zaapelował o uruchomienie pozostałych dwóch jeszcze przed końcem bieżącego roku. Uznaje to za kluczowy impuls moralny dla społeczeństwa i żołnierzy walczących na froncie.
Zgromadzeni w Dublinie przywódcy europejscy, a wśród nich premier Kanady Mark Carney, prezydent Francji Emmanuel Macron oraz kanclerz Niemiec Friedrich Merz, musieli zmierzyć się z pytaniem o przyszłą rolę Europy w konflikcie. Najbardziej kategorycznie wypowiedział się Emmanuel Macron, który wprost ogłosił koniec dotychczasowego formatu pomocy ze strony Stanów Zjednoczonych. Francuski przywódca podkreślił, że bez Europejczyków wsparcie dla Ukrainy przestaje istnieć. Wskazał, że to państwa tworzące Unię Europejską zapewniają obecnie całościowy ciężar pomocy dla walczącego kraju i to one muszą wziąć odpowiedzialność za ukształtowanie własnej architektury bezpieczeństwa. Zapewnił przy tym, że to Europa ostatecznie zdecyduje o kształcie przyszłych porozumień.
Jednocześnie ujawniły się różnice zdań dotyczące taktyki dyplomatycznej. Podczas gdy gospodarz szczytu, premier Micheál Martin, proponował wyznaczenie reprezentacji dyplomatycznej UE do rozmów pokojowych, podkreślając potrzebę spójnego głosu 27 państw, paryski i berliński ośrodek władzy wykazały w tej kwestii dużą powściągliwość. Emmanuel Macron stwierdził, że najważniejsza jest treść i wypracowanie wspólnej wizji, a nie formaty osobowe. Z kolei kanclerz Friedrich Merz uznał dyskusję o wysłannikach za przedwczesną, wskazując, że priorytetem pozostaje zmuszenie Władimira Putina do ponownego pojawienia się przy stole rokowań. Merz z zadowoleniem odnotował jednak fakt, że Rosja zaczyna dostrzegać nieuniknioną obecność Europy w przyszłym procesie pokojowym.
Bogdan Feręc
Źr. RTE/Reuters
Fot. Kadr z nagrania RTE