Wypowiedzi byłych mężów stanu rzadko przybierają tak kategoryczny i pozbawiony dyplomatycznych uprzejmości ton. Była prezydent Irlandii oraz była Wysoka Komisarz Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka Mary Robinson zabrała głos w sposób wyjątkowo ostry, stawiając surową diagnozę współczesnemu kierunkowi rozwoju technologicznego.
W jej ocenie sztuczna inteligencja wykroczyła już daleko poza bezpieczne ramy wspierania ludzkości, stając się narzędziem bezrefleksyjnej akumulacji kapitału, które generuje potężne ryzyko w skali globalnej. Występując na antenie RTÉ Radio 1, Robinson odniosła się bezpośrednio do zjawiska postępującej ekspansji cyfrowej w kontekście odbywającego się w Turcji szczytu klimatycznego ONZ (COP31). Była prezydent nie ukrywała głębokiej frustracji stanem globalnej polityki, wypominając przywódcom brak podejmowania decyzji w oparciu o twarde dane naukowe. Wskazała przy tym na niepokojącą zależność: podczas gdy zasoby i uwaga świata są marnotrawione na spekulacyjny wyścig technologiczny, ludzkość staje w obliczu bezprecedensowej katastrofy ekologicznej.
W ocenie Robinson koncepcja tzw. superinteligencji oraz zachwyt nad algorytmami stanowią groźną iluzję.
Przypomniała, że mechanizmy te nie posiadają świadomości, nie są istotami żywymi, a jedynie bezdusznymi botami, programowo zdolnymi do wykładniczego zwielokrotniania swoich działań. Głównym efektem tej ekspansji pozostaje drastyczne rozwarstwienie społeczne, gigantyczne zyski trafiają do wąskiej elity technologicznej, podczas gdy reszta globu zostaje wystawiona na trudne do oszacowania ryzyko. Robinson wezwała wprost do zatrzymania obecnego wektora rozwoju, podkreślając, że ludzkość zmierza w ślepą uliczkę.
Skala zjawiska staje się widowiskowa na rynkach finansowych, gdzie inwestycyjne szaleństwo osiąga poziomy notowane dotąd jedynie tuż przed kryzysami strukturalnymi. Iluzję absolutnej niezawodności sektora wywołał chociażby giełdowy debiut spółki Anthropic na parkiecie Nasdaq, a wówczas akcje twórców modelu Claude poszybowały w górę o 17 procent, wyceniając podmiot momentami na około dwa biliony dolarów.
Ta bezprecedensowa wycena rynkowa kontrastuje z głosami płynącymi z wnętrza samej branży. Współzałożyciel Anthropic Dario Amodei publicznie nawoływał do zwolnienia tempa prac nad sztuczną inteligencją i wdrożenia znacznie ostrożniejszych procedur. Amodei oszacował prawdopodobieństwo scenariusza, w którym rozwój tej technologii doprowadzi do zagłady gatunku ludzkiego w ciągu najbliższej dekady, na co najmniej 10 procent.
Do tego właśnie argumentu nawiązała Mary Robinson, stawiając obrazowe i bezkompromisowe pytanie o racjonalność obecnych działań: czy jakikolwiek rozsądny człowiek wsiadłby na pokład samolotu, wiedząc, że ryzyko jego katastrofy wynosi aż 10 procent? Odpowiedź wydaje się oczywista, jednak sektor cyfrowy zdaje się ignorować to podstawowe prawo ostrożności. Dlatego też była prezydent Irlandii wyraziła pogląd, że nagłe pęknięcie obecnej bańki spekulacyjnej wokół sztucznej inteligencji, mogłoby przynieść opłakane, ale w gruncie rzeczy pożyteczne skutki. Dałoby to społeczności międzynarodowej niezbędny czas na przemyślenie priorytetów oraz budowę rygorystycznych, światowych struktur zarządzania tą technologią.
Problem marginalizowania naukowej rzeczywistości widać najwyraźniej w zestawieniu nakładów na AI z narastającym kryzysem klimatycznym. Jak przypomniała Robinson, tylko w ciągu ostatniego lata w Europie z powodu fal ekstremalnych upałów zmarło 50 tysięcy osób. Dalsze przekraczanie krytycznych punktów równowagi ekologicznej nieuchronnie doprowadzi do potęgowania tragedii, jeśli polityka międzynarodowa nie odzyska właściwego priorytetu. Postępujący brak odpowiedzialnego przywództwa w czasach tak naglących wyzwań środowiskowych musi budzić rosnącą i w pełni uzasadnioną złość społeczną.
Pomimo tak ponurej diagnozy rzeczywistości, była szefowa ONZ ds. praw człowieka nie rezygnuje z postulatu aktywnej zmiany. Podkreśliła, że jej postawę wciąż kształtuje nadzieja wynikająca z zaangażowania rzeszy ludzi – od aktywistów i naukowców, po rolników, odpowiedzialnych przedsiębiorców i odważnych polityków. Rozwój technologiczny musi jednak zostać natychmiast podporządkowany interesowi społecznemu i wymogom bezpieczeństwa, zamiast służyć wyłącznie kreowaniu wirtualnych fortun na skraju nadciągającego kryzysu.
Bogdan Feręc
Źr. PA Media
Photo by Alex Knight on Unsplash


