Site icon "Polska-IE najbardziej politycznie-społeczno-gospodarczy portal informacyjny w Irlandii
Reklama
Reklama

Trzy mocarstwa przy jednym stole. Chiny, Rosja i Stany Zjednoczone rozmawiały o nowym porządku świata

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Historyczne spotkanie Xi Jinpinga, Władimira Putina i Donalda Trumpa w chińskim Shenzhen może okazać się jednym z najważniejszych wydarzeń geopolitycznych ostatnich lat. Przywódcy trzech światowych mocarstw zadeklarowali wolę współpracy na rzecz międzynarodowego bezpieczeństwa, ograniczenia ryzyka nuklearnego i utrzymania stabilności strategicznej. Za dyplomatycznymi deklaracjami kryje się jednak znacznie poważniejsze pytanie: czy świat stoi u progu nowego układu sił, w którym dotychczasowe podziały przestaną wyznaczać granice politycznej współpracy?

We czwartek 19 listopada oczy światowej polityki zwróciły się ku chińskiemu Shenzhen. To właśnie tam, w prowincji Guangdong, doszło do spotkania, które – według potwierdzonych informacji – zgromadziło przy jednym stole trzech przywódców reprezentujących największe potęgi współczesnego świata. Prezydent Chin Xi Jinping, prezydent Rosji Władimir Putin i prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump przeprowadzili rozmowy dotyczące bezpieczeństwa międzynarodowego, sytuacji geopolitycznej, gospodarki, energetyki oraz przyszłości światowego systemu politycznego.

Co jednak ważne, a rzadko podkreślane, nie było to zwykłe spotkanie dyplomatyczne. Jego symbolika wykracza daleko poza protokół, ceremonialne przemówienia i wspólne deklaracje. W jednym miejscu znaleźli się przywódcy państw, których interesy wielokrotnie pozostawały ze sobą w sprzeczności, a decyzje polityczne wpływały na losy całych kontynentów. Co więcej, wszystkie trzy kraje dysponują arsenałami nuklearnymi i posiadają szczególną pozycję w światowym systemie sił.

W świecie, w którym konflikty regionalne coraz częściej nabierają wymiaru międzynarodowego, a rywalizacja gospodarcza i technologiczna staje się kolejnym polem konfrontacji, samo podjęcie bezpośredniego dialogu ma znaczenie. To jednak wielokrotnie jest umniejszane, szczególnie przez europejskie agencje prasowe i przez polityków ze Starego Kontynentu.

Koniec polityki zamkniętych drzwi?

Gospodarz spotkania Xi Jinping określił szczyt jako wydarzenie przełomowe. W swoim wystąpieniu podkreślał, że pokój pomiędzy największymi państwami jest warunkiem stabilności całego świata, natomiast ich wzajemne konflikty mogą prowadzić do chaosu o trudnych do przewidzenia konsekwencjach. Chiński przywódca odwołał się również do doświadczeń historycznych. Przypomniał, że ponad osiemdziesiąt lat temu Chiny, Rosja i Stany Zjednoczone należały do głównych sił walczących z faszyzmem. Wspólne zwycięstwo w II wojnie światowej stworzyło podstawy powojennego porządku międzynarodowego, którego najważniejszą instytucją stała się Organizacja Narodów Zjednoczonych.

Ten historyczny argument nie został przywołany przypadkowo. Pekin wyraźnie próbuje budować narrację, w której trzy mocarstwa, mimo dzisiejszych różnic, mają szczególną odpowiedzialność za utrzymanie światowego bezpieczeństwa.

Xi Jinping wskazał cztery zasady, które powinny regulować stosunki między największymi państwami, a są to: wzajemny szacunek, pokojowe współistnienie, współpracę przynoszącą obopólne korzyści oraz rozwiązywanie sporów poprzez dialog i konsultacje.

Szczególnie istotne było jego stanowisko dotyczące suwerenności i integralności terytorialnej. Chiński prezydent podkreślił, że państwa powinny respektować wzajemnie swoje systemy polityczne, modele rozwoju oraz podstawowe interesy bezpieczeństwa. Zwrócił również uwagę na konieczność powstrzymywania się od ingerowania w sprawy wewnętrzne innych krajów. W praktyce jest to stanowisko, które od lat stanowi jeden z fundamentów chińskiej polityki zagranicznej. Pekin konsekwentnie sprzeciwia się zewnętrznej ingerencji w wewnętrzne sprawy państw, choć sam nie rezygnuje z realizowania własnych interesów strategicznych.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden element wystąpienia Xi. Chiński przywódca stwierdził, że rywalizacja pomiędzy mocarstwami nie musi nieuchronnie prowadzić do wojny. Odwołał się przy tym do tak zwanej pułapki Tukidydesa, czyli teorii opisującej niebezpieczeństwo konfliktu pomiędzy dominującą potęgą a państwem szybko zwiększającym swoją siłę. W tym przypadku chodzi przede wszystkim o relacje chińsko-amerykańskie. Chiny stale rosną gospodarczo, technologicznie i militarnie, podczas gdy Stany Zjednoczone próbują utrzymać dotychczasową pozycję światowego lidera. Historia pokazuje jednak, że takie przemiany potrafią prowadzić do wyjątkowo niebezpiecznych napięć.

Xi przekonywał również, że konfrontacja nie jest przeznaczeniem. Czy Donald Trump podziela tę perspektywę? Deklaracje ze spotkania sugerują, że przynajmniej w kwestii potrzeby dialogu, obie strony dostrzegają wspólny interes.

Nuklearny miecz nad światem

Jednym z najważniejszych tematów szczytu było bezpieczeństwo nuklearne. Trzej przywódcy potwierdzili fundamentalną zasadę, że wojny nuklearnej nie można wygrać i nigdy nie wolno jej rozpoczynać. Zapowiedziano również wspólny dialog dotyczący ograniczania ryzyka nuklearnego oraz przeciwdziałania proliferacji broni jądrowej. Nie jest to kwestia wyłącznie symboliczna. Współczesny świat dysponuje arsenałami zdolnymi do zniszczenia całych państw, a ryzyko niekontrolowanej eskalacji pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla międzynarodowego bezpieczeństwa.

Wystarczy spojrzeć na ostatnie lata. Wojna w Ukrainie, napięcia na Bliskim Wschodzie, sytuacja wokół Półwyspu Koreańskiego oraz rywalizacja strategiczna w regionie Indo-Pacyfiku pokazują, jak wiele potencjalnych punktów zapalnych znajduje się obecnie na mapie świata. Szczególnie niebezpieczne jest to, że w takich warunkach błędna ocena intencji przeciwnika, nieprecyzyjna komunikacja lub niekontrolowany incydent militarny, mogą uruchomić mechanizm eskalacji.

Dlatego zapowiedź utrzymywania kanałów komunikacji pomiędzy trzema mocarstwami należy uznać za jeden z najważniejszych elementów przedstawionego porozumienia. Nie oznacza to oczywiście, że trzy państwa nagle porzucą swoje ambicje militarne. Nie należy również oczekiwać, że różnice strategiczne zostaną rozwiązane jednym spotkaniem. Jednak nawet ograniczenie ryzyka przypadkowej konfrontacji może mieć ogromne znaczenie.

Gospodarka, energia i koniec złudzeń o świecie bez granic

Ważnym elementem rozmów była również współpraca gospodarcza. Xi Jinping wyraźnie sprzeciwił się rozdzielaniu międzynarodowych łańcuchów dostaw i gospodarczemu izolowaniu poszczególnych państw. Jego zdaniem zakłócanie powiązań przemysłowych i handlowych nie jest właściwą odpowiedzią na współczesne wyzwania.

To szczególnie interesujące stanowisko w kontekście wieloletniego konfliktu gospodarczego pomiędzy Waszyngtonem a Pekinem. Stany Zjednoczone podejmowały działania mające ograniczyć chińską przewagę technologiczną i zmniejszyć zależność własnej gospodarki od azjatyckich dostawców. Chiny natomiast konsekwentnie rozwijają własne zdolności produkcyjne i technologiczne. Rosja z kolei, po latach sankcji i ograniczeń handlowych, poszukuje nowych rynków, partnerów gospodarczych oraz możliwości rozwoju współpracy energetycznej.

W tym kontekście wspólna deklaracja dotycząca bezpieczeństwa energetycznego może mieć szczególne znaczenie. Trzy państwa dysponują ogromnymi zasobami, możliwościami produkcyjnymi, technologiami i rynkami konsumpcyjnymi. Ich współpraca mogłaby wpływać nie tylko na regionalne rynki energii, lecz również na globalne ceny surowców i kierunki przepływu kapitału. Warto jednak pamiętać, że interesy tych państw nie są identyczne. Stany Zjednoczone pozostają jednym z największych producentów energii na świecie, Rosja jest potęgą surowcową, a Chiny należą do największych konsumentów energii. Każde z tych państw ma zatem własne powody, aby zabiegać o stabilność dostaw i korzystne warunki handlowe.

Wspólny interes istnieje, ale nie oznacza automatycznie wspólnej strategii.

ONZ i międzynarodowy porządek wymagający zmian

Kolejnym obszarem rozmów była przyszłość instytucji międzynarodowych, w tym reforma Organizacji Narodów Zjednoczonych. To temat szczególnie istotny, ponieważ obecny system bezpieczeństwa międzynarodowego powstał po II wojnie światowej. Jego fundamenty odpowiadały ówczesnemu układowi sił, a świat wyglądał zupełnie inaczej niż dzisiaj. Chiny, Rosja i Stany Zjednoczone są stałymi członkami Rady Bezpieczeństwa ONZ i dysponują prawem weta. Ich stanowisko ma więc bezpośrednie przełożenie na funkcjonowanie najważniejszego organu odpowiedzialnego za utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

Wspólne deklaracje dotyczące reformy ONZ mogą być próbą zarysowania nowego podejścia do globalnego zarządzania. Nie oznacza to jednak, że trzy mocarstwa zgodzą się na identyczny model reform. Każde z nich będzie zabiegać o rozwiązania odpowiadające własnym interesom.

W przekazanych informacyjnych z Azji, pojawia się również kwestia jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego. To szczególnie delikatny obszar, ponieważ dotyczy relacji pomiędzy międzynarodowym wymiarem sprawiedliwości, suwerennością państw i odpowiedzialnością jednostek za najpoważniejsze zbrodnie. Sama obecność tego zagadnienia wśród tematów deklaracji pokazuje, że rozmowy miały obejmować nie tylko bieżące konflikty, lecz również fundamentalne zasady funkcjonowania współczesnego porządku międzynarodowego.

Putin i Trump: wspólny język interesów

Władimir Putin odnosząc się do spotkania, podkreślił znaczenie wspólnego zwycięstwa w II wojnie światowej oraz odpowiedzialność trzech państw za ochronę zasad Karty Narodów Zjednoczonych. Rosyjski prezydent zadeklarował gotowość współpracy z Chinami i Stanami Zjednoczonymi w zakresie wolnego handlu, bezpieczeństwa energetycznego i żywnościowego oraz międzynarodowego zarządzania sztuczną inteligencją.

Dla Moskwy takie spotkanie ma znaczenie wykraczające poza zwykłe kwestie gospodarcze. Rosja od dłuższego czasu stara się pokazywać, że wbrew twierdzeniom Unii Europejskiej, nie jest państwem odizolowanym na arenie międzynarodowej i nadal pozostaje jednym z głównych uczestników światowej polityki. Bezpośredni dialog z prezydentem Stanów Zjednoczonych, szczególnie w obecności chińskiego przywódcy, wzmacnia jedynie tę narrację.

Donald Trump również podkreślił z kolei szczególną odpowiedzialność trzech mocarstw nuklearnych za utrzymanie światowego pokoju i stabilności. Zwrócił uwagę na znaczenie dialogu jako podstawowego narzędzia rozwiązywania sporów i wyraził nadzieję na wspólne działania służące bezpieczniejszej przyszłości. Warto jednak oddzielić deklaracje od politycznej praktyki. Trump znany jest z transakcyjnego podejścia do polityki zagranicznej, w którym relacje międzynarodowe często postrzega przez pryzmat konkretnych korzyści dla Stanów Zjednoczonych. Xi Jinping myśli w perspektywie długoterminowej, a Putin konsekwentnie zabiega o pełną odbudowę i utrzymanie strategicznej pozycji Federacji Rosyjskiej.

Każdy z nich przyjechał zatem do Shenzhen z własną agendą. To, że znaleźli wspólny język w niektórych kwestiach, nie oznacza jeszcze, że mają identyczną wizję przyszłości, ale kierunek wydaje się zbieżny.

Europa patrzy z boku

W całej tej historii jest jeszcze jeden istotny uczestnik, którego przy stole zabrakło. Europa.

Unia Europejska, pomimo swojej pozycji gospodarczej, nie dysponuje porównywalną samodzielnością strategiczną w sprawach bezpieczeństwa. Jej polityka zagraniczna jest rozproszona pomiędzy państwa członkowskie, a najważniejsze decyzje często wymagają trudnych negocjacji i kompromisów. Jeżeli rozmowy pomiędzy Waszyngtonem, Pekinem i Moskwą rzeczywiście doprowadzą do powołania do życia trwałego mechanizmu konsultacji, Europa będzie musiała odpowiedzieć sobie na kilka niewygodnych i trudnych pytań.

Czy nadal będzie chciała uczestniczyć w światowej polityce jako samodzielny podmiot, czy też pozostanie przede wszystkim przestrzenią realizowania interesów większych mocarstw? Czy europejscy przywódcy będą potrafili prowadzić własną politykę bezpieczeństwa, energetyczną i gospodarczą, czy też nadal będą uzależniać swoje strategiczne decyzje od stanowiska Waszyngtonu?

I wreszcie: czy Europa zrozumie, że w wielobiegunowym świecie, nie wystarczy komentować decyzji podejmowanych przez innych?

Nie chodzi w tym jednak o to, aby państwa europejskie rezygnowały ze swoich sojuszy. Idzie bardziej o zdolność do samodzielnego formułowania interesów i prowadzenia polityki, która nie sprowadza się do reagowania na ruchy innych. Szczególnie ważne może się to okazać dla Polski. Jej bezpieczeństwo zależy przecież od stabilności relacji pomiędzy największymi mocarstwami, ale nie może też pozwolić, aby kwestie dotyczące Europy Środkowo-Wschodniej, rozstrzygane bez udziału ważnego państw tego regionu.

Czy Shenzhen zapoczątkuje nową epokę?

Podsumowując spotkanie Xi Jinping określił je jako pozytywne, konstruktywne i owocne. Podkreślił, że dialog i negocjacje pozostają właściwą drogą rozwiązywania sporów, a współpraca jest konieczna, aby sprostać globalnym wyzwaniom. Wspólna deklaracja trzech państw obejmuje kwestie reformy ONZ, bezpieczeństwa energetycznego, ograniczania ryzyka nuklearnego i współpracy międzynarodowej. Przywódcy wymienili również poglądy dotyczące Ukrainy, Bliskiego Wschodu, Półwyspu Koreańskiego i nierozprzestrzeniania broni jądrowej.

Nie należy jednak popadać w przesadny optymizm. Światowa dyplomacja zna wiele porozumień, które wyglądały imponująco w dniu podpisania, a później okazywały się trudne do realizacji. Wspólna deklaracja nie rozwiązuje automatycznie konfliktów, nie likwiduje sprzecznych interesów i nie gwarantuje, że polityczne ambicje poszczególnych przywódców zostaną podporządkowane wspólnemu dobru. Mimo to sam kierunek rozmów zasługuje na uwagę.

Świat potrzebuje dzisiaj mniej demonstracji siły, a więcej odpowiedzialności. Potrzebuje kanałów komunikacji, które pozostają otwarte nawet wtedy, gdy polityczne różnice wydają się nie do pokonania. Potrzebuje również przywódców zdolnych zrozumieć, że bezpieczeństwo jednego państwa nie może być budowane wyłącznie kosztem bezpieczeństwa pozostałych.

Spotkanie w Shenzhen przypomina, że największe mocarstwa mają zarówno możliwości, jak i obowiązek współtworzenia stabilnego porządku międzynarodowego. Najważniejsze pytanie nie brzmi dziś jednak, czy Xi Jinping, Władimir Putin i Donald Trump potrafią wspólnie usiąść przy jednym stole. To jest możliwe, co pokazał szczyt w Shenzhen, ale prawdziwym sprawdzianem będzie to, czy po zakończeniu spotkania będą potrafili dotrzymać składanych deklaracji.

Bo pokój nie zaczyna się od podpisania dokumentu. Zaczyna się od decyzji, aby nie traktować wojny jako naturalnego przedłużenia polityki. A w przypadku trzech mocarstw dysponujących największymi arsenałami nuklearnymi świata, decyzja ta ma znaczenie dla przyszłości każdego z nas.

Bogdan Feręc

Źr. Xinhua

Fot. Kadr z nagrania Xinhua

© Wszystkie materiały na stronie wydawcy Polska-IE chronione są prawem autorskim.
Reklama
Reklama
Reklama
Exit mobile version