Liczby są bezlitosne i jednocześnie kłopotliwe dla tych, którzy od lat opowiadają o „ulgach dla odbiorców”. Według raportu „Cutting Carbon Cutting Bills” odnawialne źródła energii pozwoliły w ubiegłym roku obniżyć koszty gazu i emisji CO₂ przy wytwarzaniu energii elektrycznej na wyspie Irlandii o ponad 1,5 miliarda euro. To oczywiście nie jest kwota symboliczna, a suma, która w normalnym świecie powinna być widoczna w rachunkach firm i gospodarstw domowych.
Prawie 93% tych oszczędności, więc 1,4 mld euro wygenerowała energia wiatrowa, natomiast energia słoneczna dołożyła 115 mln euro. Łącznie 72% oszczędności przypadło Republice Irlandii (1,1 mld euro), a 28% Irlandii Północnej (426 mln euro). W ciągu ostatnich czterech lat skumulowane oszczędności sięgnęły 6,7 mld euro i Wind Energy Ireland określiła tę kwotę jako „druzgocącą”.
Druzgocące jest jednak coś jeszcze, bo mimo takiej skali redukcji kosztów produkcji, ceny energii elektrycznej pozostają dramatycznie wysokie. Ceny hurtowe w Irlandii są nadal ponad dwukrotnie wyższe niż w 2019 roku, a średnia cena hurtowa w ubiegłym roku wynosiła 126,95 euro za megawatogodzinę. W dniach z najwyższą generacją prądu z wiatru cena spadała do 101,84 euro, a gdy wiatr był najsłabszy, rosła do 145,84 euro.
System pokazuje jasno, iż w chwilach, gdy odnawialne źródła pracują pełną parą, energia jest tańsza, co też nie ma żadnego wpływu na koszt dla odbiorcy końcowego. W styczniu farmy wiatrowe wyprodukowały 1400 gigawatów, co stanowiło 34% energii elektrycznej w kraju i był to jeden z najlepszych styczniowych wyników w historii. Hrabstwo Offaly po raz pierwszy było liderem produkcji (179 gigawatów), za nim znalazły się Kerry, Cork, Tyrone i Tipperary. W lutym, miesiącu największych oszczędności, sama energia odnawialna ograniczyła wydatki na gaz i emisję CO₂ o 225 mln euro.
Raport podkreśla też korzyści klimatyczne i w 2025 roku udało się uniknąć emisji ponad 5 milionów ton dwutlenku węgla, co jest równowartością rocznych emisji energetycznych około 1,2 miliona domów.
Tu jednak pojawia się zasadnicze pytanie, bo skoro koszty gazu i emisji spadają o miliardy euro, skoro odnawialne źródła realnie obniżają hurtowe ceny energii, dlaczego odbiorcy końcowi nie widzą proporcjonalnej ulgi?
Niezrażony wysokimi rachunkami gospodarstw domowych prezes Wind Energy Ireland Noel Cunniffe mówi natomiast o budowie „prawdziwego irlandzkiego elektropaństwa”, o czystej energii, niedrogiej i bezpiecznej, niezależnej od rynków gazu. Dyrektor Solar Ireland Ronan Power podkreśla, że energia słoneczna może być produkowana zarówno przemysłowo, jak i na dachach domów, szkół czy gospodarstw rolnych, zmniejszając zależność od importowanego gazu.
Obie deklaracje brzmią ambitnie, a tymczasem fakty są takie, że hurtowe ceny pozostają ponad dwa razy wyższe niż przed kilkoma laty, a system energetyczny generuje miliardowe oszczędności, które nie przekładają się na odczuwalną ulgę dla odbiorców energii elektrycznej, gazu, a i w powietrzu nie czuć specjalnie krystalicznego powiewu bez dwutlenku węgla.
*
Rządzący od lat mówią o niższych kosztach dla użytkowników prądu, ale rzeczywistość jest mniej entuzjastycznie nastawiona do mieszkańców kraju, bo irlandzkie stawki za megawatogodzinę należą do najwyższych w Europie, a struktura rynku sprawia, że nawet przy znaczącym udziale tzw. taniej energii wiatrowej, rachunki nie spadają adekwatnie do redukcji kosztów produkcji.
Odnawialne źródła energii pokazują, że można produkować taniej i czyściej, jednak problem polega na tym, że system dystrybucji korzyści działa inaczej niż system produkcji. Produkcja tanieje, ale rachunki nie są od tego niższe, a to właśnie ta zależność między jednym a drugim to dziś najważniejsza kwestia, której nie da się już zagłuszyć hasłami o „zielonej transformacji”.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by American Public Power Association on Unsplash