Dyskusja nad zakresem i skutkami wdrażania sztucznej inteligencji przestała być domeną wyłącznie futurystów oraz inżynierów oprogramowania.
W Irlandii temat ten wszedł na same szczyty agendy politycznej i gospodarczej, wywołując jednocześnie skrajne emocje. Z jednej strony słychać wiele opinii, że AI stanowi cyfrowy odpowiednik silnika parowego, mogący pchnąć efektywność ekonomiczną na niespotykane dotąd tory. Z drugiej pojawiają się głębokie obawy o trwałość rynku pracy, stabilność finansów publicznych i równowagę społeczną.
Najnowsze dane empiryczne dowodzą natomiast, że przełom technologiczny przyniesie ze sobą nie tylko szanse, ale również poważne wstrząsy strukturalne.
Kluczowych argumentów do toczącej się debat dostarczył wspólny raport przygotowany przez Instytut Badań Ekonomicznych i Społecznych (ESRI) oraz Departament Finansów, o którego wnioskach poinformował „The Mirror”. Z opublikowanej analizy wynika, że w perspektywie krótko-oraz średnioterminowej wdrożenie rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji w irlandzkich przedsiębiorstwach może doprowadzić do likwidacji około 7 procent obecnych miejsc pracy.
Co istotne i odmienne od dawnych rewolucji przemysłowych, nadchodząca fala automatyzacji uderzy przede wszystkim w grupy zawodowe o wysokich kwalifikacjach. Najbardziej narażeni na zakłócenia okazują się pracownicy z wyższym wykształceniem, wykonujący zadania intelektualne, które częściowo mogą zostać przejęte przez zaawansowane algorytmy. Analitycy ESRI zwracają uwagę, że odsetek osób przechodzących na bezrobocie będzie zauważalnie wyższy w gospodarstwach domowych o wyższych dochodach.
Z kolei pracownicy, którzy utrzymają swoje stanowiska w nowej, cyfrowej rzeczywistości, mają szansę na wyraźny wzrost wynagrodzeń, stymulowany ogólną dynamiką produktywności.
Kwestia podziału wygenerowanego zysku stała się kolejnym polem do zaciętych polemik. Modelowanie przeprowadzone przez ESRI wskazuje, że komercjalizacja technologii sztucznej inteligencji przełoży się na wzrost zwrotów z kapitału. Korzyści z tego tytułu przypadną jednak nieproporcjonalnie osobom z najwyższych grup dochodowych, będącym w posiadaniu większości aktywów kapitałowych. Splot redukcji etatów w sektorach specjalistycznych oraz skumulowania zysków po stronie właścicieli kapitału wywoła w krótkim okresie spadek średniego dochodu rozporządzalnego gospodarstw domowych, a także pogłębi rozwarstwienie społeczne.
Eksperci ostrzegają, że transformacja technologiczna wywrze również bezpośredni wpływ na stan budżetu państwa.
Płynność finansów publicznych zależeć będzie od tempa przekwalifikowywania się zwalnianych pracowników. Długotrwałe bezrobocie w dobrze opłacanych do tej pory sektorach oznacza bezpośrednie obniżenie wpływów z podatku dochodowego, przy jednoczesnym skokowym wzroście wydatków socjalnych. Z drugiej strony, sprawna adaptacja rynku pracy pozwoli na zdyskontowanie wzrostu wydajności w postaci wyższych dochodów podatkowych. Warto przy tym zauważyć, że irlandzki system opieki społecznej i obciążeń fiskalnych jest stosunkowo dobrze przygotowany na osłonę gospodarstw najuboższych, rekompensując również około połowy strat ponoszonych przez gospodarstwa z wyższych progi dochodowych.
Mimo jednoznacznych ostrzegawczych akcentów, autorzy opracowania nie przekreślają potencjału nowej technologii, podkreślając, że przedstawione symulacje skupiają się na obecnej strukturze zatrudnienia i nie uwzględniają zupełnie nowych zawodów, które wykreuje sektor AI. Ostateczny bilans zależeć będzie od tego, w jaki sposób państwo poradzi sobie z procesem przejściowym.
Autorka raportu Sorcha O’Connor zwraca jednak uwagę na kluczową przesłankę, która powinna przyświecać tworzonym strategią gospodarczym. Podkreśla, że powszechna adaptacja sztucznej inteligencji ma pełny potencjał, by trwale podnieść produktywność i stopę życiową społeczeństwa w długiej perspektywie. Głównym wyzwaniem pozostaje jednak zagwarantowanie, by owoce tej technologicznej transformacji nie stały się udziałem jedynie nielicznej grupy beneficjentów, lecz przyniosły realne korzyści całej wspólnocie.
Bogdan Feręc
Źr. The Mirror
Photo by Shruti Singh on Unsplash