Irlandzka przestrzeń muzealna doczekała się przełomowego momentu. W Cork Public Museum otwarta została pierwsza w historii kraju stała ekspozycja w całości poświęcona dziejom społeczności queer. Wystawa nosi tytuł „Zawsze tu byliśmy – historia LGBT w Cork”, a moment jej inauguracji nie jest przypadkowy. Wydarzenie wpisuje się w obchody pięćdziesięciolecia otwarcia pierwszego centrum gejowskiego w mieście, utworzonego w 1976 roku przy MacCurtain Street 4.
Decyzja o włączeniu tej tematyki do kanonu muzealnego stanowi jasny sygnał zmian, jakie zaszły w irlandzkim społeczeństwie. Przedsięwzięcie opiera się na unikatowych zbiorach Cork LGBT Archive – najbardziej aktywnej i powszechnie dostępnej inicjatywy archiwizującej dziedzictwo lesbijek, gejów, osób biseksualnych oraz transpłciowych w regionie. Archiwum założone w 2013 roku prowadzi wielotorową działalność: od gromadzenia pamiątek i digitalizacji materiałów, przez organizację wycieczek pieszych i projekcji filmowych, po pracę zaangażowanej grupy wolontariuszy.
Fundamenty pod obecną ekspozycję kładziono od lat. Współpraca instytucjonalna między Cork Public Museum a Cork LGBT Archive rozpoczęła się w 2017 roku, gdy placówka przejęła pieczę nad obszernym zasobem archiwalnym. Kolejne lata wspólnych prac nad katalogowaniem, transkrypcją oraz cyfryzacją dokumentów pozwoliły na przygotowanie wystawy o pełnym rygorze wystawienniczym.
Dla Cork Public Museum krok ten wpisuje się w konsekwentną i długofalową strategię budowania instytucji otwartej. Muzeum od dawna podejmuje starania, by reprezentacja lokalnej historii odzwierciedlała pełną strukturę społeczną. Wcześniejszymi przejawami tego podejścia było utworzenie stałych ekspozycji poświęconych społeczności Irlandzkich Podróżników (Irish Travellers, 2005) oraz Kongregacji Hebrajskiej w Cork (2017).
Drugi wymiar tej inicjatywy wiąże się ze szczególną rolą samego miasta. Cork od dekad pełniło funkcję kuźni zmian obyczajowych i organizacyjnych w Irlandii:
- 1981 – miasto gościło pierwszą Narodową Konferencję Gejów (National Gay Conference);
- 1991 – zorganizowano tu pierwszy Irlandzki Festiwal Filmów Lesbijskich i Gejowskich;
- 1992 – podczas lokalnej parady z okazji Dnia Świętego Patryka pojawiła się pierwsza na świecie platforma reprezentująca środowisko LGBTQ w ramach oficjalnych obchodów tego święta.
Znaczenie nowo otwartej ekspozycji wykracza poza same mury muzealne, co podkreślają twórcy projektu. Kuratorka Cork LGBT Archive Orla Egan zwraca uwagę na edukacyjny i społeczny wymiar przedsięwzięcia: „Zbyt często historia społeczności LGBT była niewidoczna, ignorowana lub wymazywana. Wystawienie historii LGBTQ Cork w Muzeum Publicznym w Cork zapewni jej dostępność i sprawi, że nie będzie można jej zapomnieć ani pominąć. Wysyła to mocny sygnał szacunku i inkluzywności dla społeczności, która doświadczała uprzedzeń, kar i wykluczenia. Jest to tym ważniejsze we współczesnym świecie, gdy obserwujemy wzrost transfobii i homofobii”.
O ewolucji samej instytucji mówi z kolei kurator Cork Public Museum Daniel Breen: „Irlandia, a zwłaszcza Cork, bardzo się zmieniły w ciągu 80 lat od otwarcia naszego muzeum. W tym czasie musieliśmy wielokrotnie na nowo oceniać wystawy i zbiory, by lepiej odzwierciedlały współczesne społeczeństwo i służyły mieszkańcom. Jesteśmy dumni z bliskiej współpracy z Orlą Egan i zespołem Archiwum. Wierzymy, że nowa ekspozycja zainteresuje wszystkich zwiedzających, niezależnie od wieku, płci czy orientacji”.
Sama ekspozycja opiera się na autentycznych świadectwach z epoki. Zgromadzone dokumenty, obiekty codziennego użytku oraz pamiątki osobiste układają się w opowieść o ludziach i organizacjach, które podejmowały ryzyko obrony praw człowieka w czasach, gdy homoseksualizm był w Irlandii surowo zakazany przez prawo, a depenalizacja nastąpiła dopiero w 1993 roku. Wystawa staje się w ten sposób czytelnym wyrazem uznania dla aktywistów, których opór i determinacja doprowadziły do trwałej transformacji społecznej.
*
No właśnie, był zakazany prawem. I komu to przeszkadzało?
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by Raphael Renter | @raphi_rawr on Unsplash