Irlandzki rynek najmu od lat funkcjonuje w stanie permanentnego napięcia. Rosnące czynsze, niedobór mieszkań i coraz większa presja na gospodarstwa domowe o niskich dochodach sprawiły, że mechanizmy wsparcia, które jeszcze kilka lat temu wydawały się wystarczające, dziś coraz częściej zawodzą. W tym kontekście informacja, że Departament Mieszkalnictwa rozważa podniesienie limitów czynszu w ramach zasiłku mieszkaniowego HAP, ma znaczenie nie tylko finansowe, ale też polityczne i społeczne.
Housing Assistance Payment to jeden z filarów irlandzkiego systemu wsparcia mieszkaniowego. Program ten polega na tym, że władze lokalne bezpośrednio odprowadzają czynsz właścicielom nieruchomości w imieniu najemców, którzy mają niezaspokojone długoterminowe potrzeby mieszkaniowe i kwalifikują się do otrzymania lokalu socjalnego. Najemcy nie są jednak całkowicie zwolnieni z kosztów, bo płacą tygodniową lub miesięczną składkę na rzecz samorządu albo właściciela, której wysokość zależy od ich możliwości finansowych.
Problem polega na tym, że od dawna obowiązujące limity czynszów w ramach HAP coraz słabiej przystają do realiów rynkowych. Obecnie każdy organ samorządowy może zgodzić się na wypłatę HAP do 35 proc. powyżej ustalonego maksymalnego czynszu, a w przypadku nowych umów najmu możliwe jest zastosowanie stawki dla par także wobec gospodarstw jednoosobowych. W Dublinie, w odniesieniu do osób bezdomnych, odstępstwo to może sięgać nawet 50 proc. ponad maksymalny limit.
Departament Mieszkalnictwa przeanalizował skuteczność tych rozwiązań i doszedł do wniosku, że stabilność umów najmu zawieranych w ramach HAP wciąż jest zagrożona. Głównym powodem pozostaje presja na rynku najmu, w tym wysokie ceny, konkurencja ze strony najemców płacących stawki rynkowe oraz ograniczona liczba dostępnych lokali sprawiają, że właściciele coraz częściej rezygnują z najemców korzystających z dopłat. Na tym tle decyzja ministra mieszkalnictwa Jamesa Browne’a o zatwierdzeniu przeglądu limitów czynszów HAP może oznaczać realny zwrot w polityce mieszkaniowej. Choć nie zapadły jeszcze konkretne decyzje co do wysokości podwyżek, sam fakt rozpoczęcia procesu jest czytelnym sygnałem, że rząd dostrzega narastającą lukę między wsparciem publicznym a rynkową rzeczywistością.
Równolegle minister Browne uzyskał aprobatę rządu dla projektu ustawy o najmie lokali mieszkalnych, który przewiduje jedne z największych reform sektora wynajmu od lat. Departament Mieszkalnictwa chce w ten sposób ograniczyć eksmisje z przyczyn ekonomicznych, zmniejszając liczbę sytuacji, w których właściciele mogą podnosić czynsze do poziomu rynkowego lub wypowiadać umowy z powodów finansowych.
Zgodnie z planowanymi przepisami, nowe umowy najmu zawierane od marca będą objęte sześcioletnim okresem obowiązywania. Wynajmujący będą mogli rozwiązać umowę wyłącznie w ściśle określonych przypadkach, takich jak naruszenie warunków umowy przez najemcę lub udokumentowane trudności finansowe po stronie właściciela. To znacząca zmiana, która wzmocnić ma poczucie bezpieczeństwa lokatorów i ograniczyć rotację na rynku.
– Najemcy w Irlandii wkrótce będą mieli dostęp do najsolidniejszych zabezpieczeń, jakie kiedykolwiek mieli, i jestem absolutnie zdeterminowany, aby to właśnie było sednem zmian w systemie najmu – podkreślił James Browne.
Podniesienie dodatku HAP, jeśli do niego dojdzie, nie rozwiąże wszystkich problemów irlandzkiego rynku mieszkaniowego. Może jednak stać się ważnym narzędziem stabilizacji, szczególnie dla tych, którzy balansują na granicy utraty dachu nad głową.
Bogdan Feręc
Źr. Breaking News
Photo by Jakub Żerdzicki on Unsplash