Wokół opieki zdrowotnej dedykowanej osobom transpłciowym od lat toczy się głęboka dyskusja, dotycząca nie tylko kwestii technicznych czy wydolnościowych, ale przede wszystkim fundamentów etycznych i filozoficznych samej medycyny. Jednym z węzłowych tematów podnoszonych przez środowiska aktywistyczne jest potrzeba uwolnienia procedur od sztywnych, tradycyjnych klasyfikacji płciowych oraz oparcie opieki na zasadzie świadomej zgody, zamiast na inwazyjnej weryfikacji psychologicznej.
Współczesny model opieki w wielu krajach wciąż opiera się na paternalistycznym podejściu, w którym pacjent musi udowodnić swoją tożsamość przed gremium specjalistów. Tymczasem postulaty zmian zmierzają w stronę traktowania procedur medycznych jako świadczenia wolnego od zbędnej stygmatyzacji i przypisywania do utartych schematów płciowości.
Odzwierciedleniem tego konfliktu jest aktualna sytuacja w Irlandii, gdzie ponad 2200 osób podpisało list otwarty wzywający Health Service Executive (HSE) do stworzenia nowego, mniej „inwazyjnego” modelu opieki zdrowotnej uwzględniającego kwestie płci. List ten, poparty przez organizacje społeczne, polityczne oraz związki zawodowe, stał się głosem sprzeciwu wobec dotychczasowych praktyk stosowanych przez Narodową Służbę ds. Równości Płci (NGS). Krytyka dotyczy przede wszystkim dotychczasowego systemu, który pacjenci określają jako traumatyzujący i oparty na poniżających badaniach psychiatrycznych.
Jednym z kluczowych żądań społeczności jest odejście od konieczności konsultowania każdego przypadku z lekarzem psychiatrą w celu uzyskania oceny moralnej lub medycznej zasadności korekty płci. Zamiast tego proponuje się Model Świadomej Zgody, zgodny ze standardami Światowego Stowarzyszenia Zawodowego na rzecz Zdrowia Osób Transpłciowych (WPATH).
W takim ujęciu zadaniem personelu medycznego jest wyczerpujące poinformowanie pacjenta o ryzyku oraz konsekwencjach zdrowotnych danych procedur. Ostateczna decyzja o podjęciu leczenia należy do samego zainteresowanego, co przywraca pacjentom pełną podmiotowość i redukuje poczucie bycia poddawanym zewnętrznej ocenie z perspektywy tradycyjnie rozumianej płci.
Sytuację w irlandzkim systemie zdrowia dodatkowo komplikuje głęboki kryzys organizacyjny. Czas oczekiwania na wstępną wizytę w NGS wynosi obecnie ponad pięć lat, a w kolejce czeka ponad 2000 osób. Paraliż ten stał się na tyle poważny, że na początku roku NGS poinformowała o zamiarze zamknięcia listy oczekujących z powodu braków kadrowych, zasobowych i lokalowych. Choć HSE wydało oświadczenie wyjaśniające, że jednostka ta nie ma uprawnień do całkowitego wstrzymania przyjęć, sam fakt podjęcia takiej próby pokazuje rozmiar zapaści.
Przedstawiciele Partii Pracy, w tym posłanka Marie Sherlock, zwracają uwagę na tragiczne skutki społeczne trwania w niewiedzy i poczuciu braku perspektyw na wsparcie.
W odpowiedzi na apele społeczności HSE zapowiedziało opracowanie nowego projektu Modelu Opieki do końca 2026 roku. Zapewniono, że wypracowywane rozwiązania będą opierać się na dowodach klinicznych oraz doświadczeniu życiowym pacjentów, a cały proces uwzględni konsultacje społeczne. Niemniej jednak wśród aktywistów – takich jak Fiadh Tubridy z grupy Transgress the NGS – wciąż obecne są obawy dotyczące faktycznego wpływu głosu pacjentów na kształt przyszłych procedur. Środowisko domaga się m.in. tego, aby dotychczasowy personel zaangażowany w krytykowane praktyki, nie tworzył nowych ram opieki, do której pacjenci stracili zaufanie.
Kwestia reformy opieki zdrowotnej dla osób transpłciowych wykracza poza samą sprawność organizacyjną. Stanowi ona próbę zdefiniowania na nowo relacji między medycyną a tożsamością człowieka, w której priorytetem staje się szacunek dla autonomii jednostki oraz rezygnacja z inwazyjnych mechanizmów weryfikacyjnych.
*
W sumie niech HSE zmieni to wszystko, a przy następnej wizycie w szpitalu powiem, że jestem transpłciowym Ukraińcem żydowskiego pochodzenia z RPA, dyskryminowanym ze względu na kolor skóry w Polsce i muszą mnie przyjąć bezinwazyjnie.
Bogdan Feręc
Źr. Independent