Prof. dr Mirosław Matyja: Szwajcarska demokracja bezpośrednia szansą dla Polski? Część 9

2.1.      System partyjny i “formuła magiczna”

2.1.1.                 Partie polityczne

Z reguły system polityczny obejmuje partie i instytucje polityczne oraz organizacje i osoby specjalizujące się w dziedzinie polityki.

System polityczny w Szwajcarii tworzą wszyscy aktorzy, którzy biorą udział w podejmowaniu decyzji politycznych[1]. Innymi słowy, cała populacja mająca prawa wyborcze należy do systemu politycznego tego państwa – uczestniczą w nim nie tylko partie, ale wszyscy obywatele bezpośrednio poprzez głosowanie w referendach lubangażując się w inicjatywach ludowych[2].

W porównaniu do innych państw, szwajcarski system partyjny jest dosyć słaby, co przejawia się w ogromnym rozbiciu każdej partii z osobna. Struktura tego systemu jest zdeterminowana podziałami społecznymi i kulturowymi oraz, z drugiej strony, przez instytucje federalizmu i demokracji bezpośredniej[3]. Rozczłonkowanie systemu partyjnego jest wynikiem mnogości partii oraz zmienności jego struktury na niższych poziomach federalnych. Konfiguracja partii zmienia się w zależności od poziomu lokalnego systemu politycznego, to znaczy, jest różna w zależności od kantonu czy nawet gminy. Charakterystyczne jest, że na poziomie kantonu i gminy struktura systemu partyjnego jest bardziej spójna niż na poziomie federacji. O randze partii politycznej decydują dwa kryteria: to czy może być partnerem w koalicji rządowej, a jeśli nie, to czy może skutecznie wetować decyzje rządu. Kryteria te sprawiają, że w Szwajcarii istnieją 4 znaczące partie polityczne:

Oprócz nich istnieje cały szereg mniejszych partii:

Zielona Partia Szwajcarii (Grüne Partei der Schweiz), Liberalna Partia Szwajcarii (Liberale Partei der Schweiz), Szwajcarscy Demokraci (Schweizer Demokraten), Protestancka Partia Ludowa (Evangelische Volkspartei der Schweiz), konserwatywna Federalna Unia Demokratyczna (Eidgenössische Demokratische Union), komunistyczna Szwajcarska Partia Pracy (Partei der Arbeit der Schweiz), Liga Ticino (Lega dei Ticinese), konserwatywna Partia Wolności (Freiheitspartei der Schweiz), ekologiczno-socjalistyczna Lista Alternatywna (Alternative List), socjalistyczna Solidarność (Solidarités) i postępowa Partia Chrześcijańsko-Społeczna (Christlich-Soziale Partei).

W każdym kantonie działa inny zestaw partii, a także w ramach jednej partii spotyka się inne postawy polityczno-programowe. Powodem tego jest między innymi system wyborczy, który przyczynia się do osłabienia dyscypliny frakcji parlamentarnej. Dzięki głosowaniu imiennemu (do parlamentu nie wchodzi pierwsza osoba z listy, tylko ta, która zdobyła najwięcej głosów), a dopiero wtórnie – na listę partyjną, kandydaci mają świadomość, że wybór zawdzięczają jedynie osobistym walorom, natomiast zaufanie wyborców do konkretnej partii ma znaczenie drugorzędne. Często partie porozumiewają się między sobą i wystawiają taką liczbę kandydatów, jaka odpowiada liczbie mandatów. W takiej sytuacji rząd kantonalny uznaje tych kandydatów za wybranych i nie rozpisuje się wyborów.

W warunkach stałej koalicji rzadowej, mniejsze partie z reguły nie maja wpływu na procesy polityczne państwa. Opozycję dla władzy stanowi społeczeństwo, które wypowiada się przez najważniejszyinstrument demokracji bezpośredniej – referendum.

2.1.2.                 Formuła magiczna

Istotną cechą szwajcarskiego systemu politycznego jest współpracanajwiekszych partii politycznych, polegająca na powoływaniu Rady Federalnej. Funkcjonuje to na zasadzie tzw. przyjacielskiego porozumienia, co oznacza, że rządy szwajcarskie są wielopartyjne, ale nie koalicyjne, jak np. w Polsce. Stad tez nie funkcjonuje w tym kraju klasyczna opozycja parlamentarna. Podczas tworzenia rządu przestrzegana była do 2003 roku zasadniczo tzw. formuła magiczna[4].Na podstawie tej formuły członkowie siedmioosobowego gabinetu byli wybierani w latach 1959-2003 na następujących – nigdzie niezapisanych ustawowo – zasadach:

  • po dwóch członków Rady obsadzały trzy partie, które uzyskały najlepsze wyniki w wyborach,
  • po dwóch reprezentantów przysługiwało kantonomwłoskojęzycznym i francuskojęzycznym,
  • obowiązkowo reprezentowane musiały być kantony Berno, Zurych i Vaud,
  • żaden kanton nie mógł mieć więcej niż jednego reprezentanta.

Obecnie, po wieloletniej przerwie, w Radzie Federalnej zasiadają ponownie przedstawiciele czterech najsilniejszych partii[5]. Trwają jednak negocjacje nad nowym algorytmem formuły magicznej ze względu na nowy układ partii politycznych reprezentowanych w rządzie w ostatnich latach.

Reasumując, formuła magiczna polegała na tym, iż mimo wyników wyborów, władzę sprawowały w latach 1959-2003 (i sprawują ponownie obecnie) zasadniczo cztery główne partie, które reprezentują prawie 70% społeczeństwa: Socjaldemokratyczna Partia Szwajcarii (SP), Liberalno-Demokratyczna Partia Szwajcarii (FDP), Demokratyczno-Chrześcijańska Partia Ludowa (CVP) orazSzwajcarska Partia Ludowa SVP).

Taki podział we władzy wykonawczej powoduje, iż w skład rządu wchodzą przedstawiciele różnych srodowisk politycznych, kulturowych oraz grup interesów. Dzięki temu istnieje duże prawdopodobieństwo wypracowania kompromisu, uwzględniając potrzeby wszystkich ważnych aktorów politycznych.

Glownym czynnikiem poniekad zmuszajacym partie polityczne do wspolpracy i podzielenia sie stanowiskami w Radzie Federalnej w ramach formuly magicznej byla eliminacja ryzyka referendum nieobowiazkowego (fakultatywnego) w sprawie odrzucenia ustawy uchwalonej przez Zgromadzenie Federalne. Ta wspolpraca pozwala rowniez zmniejszyć ryzyko przeprowadzenia inicjatywy ludowej w przypadku nieusatysfakcjonowania danej części społeczeństwa decyzjami organów władzy.

Niesłusznie stwierdzają niektórzy autorzy, że członkowie Rady Federalnej są zwykłymi urzędnikami. Są to politycy „z krwi i kości”, jednak nie ma miejsca w szwajcarskim rządzie dla charyzmatycznych postaci. Związane jest to między innymi ze wspomnianą formułą magiczną, według której polityk musi spełnić tyle podstawowych wymogów (przynależność partyjna, kantonalna i językowa), że charyzma przestaje być istotna.


[1]System polityczny to ogół organów państwowych, partii politycznych oraz organizacji i grup społecznych (formalnych i nieformalnych), uczestniczących w działaniach politycznych w ramach danego państwa oraz ogół generalnych zasad i norm regulujących wzajemne stosunki między nimi, przyp. autora.

[2]M. Matyja, Dysfunkcjonalność szwajcarskiej demokracji bezposredniej, Adam Marszalek, Torun 2016, s. 71 i nast.

[3]Por. W. Sokół, System partyjny współczesnej Szwajcarii, [w:] Annales UMCS, vol. V, 1998, s. 45– 56.

[4]Formuła magiczna określana jest również mianem „Złotej siódemki” (niem. Zauberformel), przyp. autora.

[5]W 2003 roku nastąpił rozłam w Szwajcarskiej Partii Ludowej SVP. Doszło do utworzenia Szwajcarskiej Partii Burżuazyjno-Demokratycznej, której przedstawicielem w Radzie Federalnej była Eveline Widmer-Schlumpf, przyp. autora.

CDN…

Prof. Mirosław Matyja

Podziel się:

EnglishIrishPolishRussianSpanish
EnglishIrishPolishRussianSpanish
RSS
Facebook
Facebook
LinkedIn