Prof. dr Mirosław Matyja: Szwajcarska demokracja bezpośrednia szansą dla Polski? Część 3

1.2.1.                 Modyfikacja Konstytucji w 1874 i 1891 roku

Proces centralizacji władzy i ograniczania władzy kantonalnej na rzecz władzy federalnej nie przebiegał w Szwajcarii bez problemów. Konstytucje kantonalne nie mogły zawierać żadnych zapisów, które byłyby sprzeczne z nowym porządkiem federalnym i musiały być poddawane zmianom na żądanie większości obywateli. Konstytucje te, jak również Konstytucja Federalna zostały w latach 1848-1874 wielokrotnie poddawane rewizji. Najważniejsza z nich miała miejsce w roku 1874, ale stanowiła – mimo wielu zmian i poprawek – kontynuację założeń ustrojowych z 1848 roku. Zmiany, które przyjęto w nowej ustawie zasadniczej dotyczyły głównie przeniesienia niektórych uprawnień o charakterze gospodarczym oraz umożliwienia unifikacji prawa cywilnego – głównie handlowego, z władz kantonalnych na władze federalne.

Rewizja Konstytucji w roku 1874 nie była rewizją całkowitą i zachowała podstawowe instytucje federalne, takie jak dwuizbowy parlament, Radę Federalną, jak również normy dotyczące praw i wolności obywatelskich. Zmodyfikowana konstytucja zwiększyła kompetencje władz centralnych, szczególnie w kwestiach militarnych. Rząd Federalny wziął na siebie odpowiedzialność za całość spraw związanych z wojskowością, jak również prawem handlowym. Federacja uzyskała duży wpływ na kwestie religijne, rozszerzono również kompetencje Trybunału Federalnego w sprawach konfliktów pomiędzy kantonami i rządem centralnym.

Najważniejszą zmianą konstytucji z 1874 r. było wprowadzenie referendum nieobowiązkowego[1], co wywarło wpływ na rozwój ustroju konstytucyjnego w Szwajcarii i miało znaczące konsekwencje dla całego systemu politycznego. Poprawiona konstytucja dawała rządowi centralnemu istotne kompetencje, ale wprowadzenie w życie jego decyzji musiało być realizowane etapami, ponieważ władze musiały brać pod uwagę postawy i atmosferę, jaka panowała wśród obywateli biorących udział w referendach. Wniesione poprawki, wprowadzające zwiększone kompetencje Rady Federalnej, uwzględniały wprowadzenie wspólnej waluty oraz zmiany wymuszone przez rozwój populacji i rewolucję przemysłową. Wprowadzono między innymi prawo do inicjatywy ustawodawczej dla obywateli, umozliwiajace częściowa zmiane konstytucji.

Kolejna modyfikacja konstytucji miała miejsce w roku 1891. Rozszerzono wówczas zakres inicjatywy ludowej[2], która odtąd miała na celu nie tylko przyjęcie nowej konstytucji, ale również wniesienie pojedynczych poprawek konstytucyjnych.

1.2.2.                 Konstytucja z roku 1999

Obowiązująca obecnie Konstytucja Federalna Konfederacji Szwajcarskiejzostała uchwalona w 1999 roku. W przypadku pozycji parlamentu nie dokonano radykalnych zmian i jak pisze P. Sarnecki, „na tym odcinku Szwajcaria pozostała wierna swej tradycji ustrojowej, zachowując w zasadniczych zrębach system ukształtowany jeszcze przez konstytucję z roku 1848”[3]. Nikomu nawet nie przyszło do głowy, aby zmieniać sprawdzone przez 150 lat zasady ustrojowe.

18 grudnia 1998 roku Zgromadzenie Federalne zaproponowało tekst nowej Konstytucji Federalnej. Została ona zaakceptowana przez naród i kantony w referendum obowiązkowym w dniu 18 kwietnia 1999 roku i weszła w życie z dniem 1 stycznia 2000 roku. W ten sposób, po 125 latach, zastąpiono tekst ustawy zasadniczej z roku 1874. Należy podkreślić, że podstawowe wartości demokracji szwajcarskiej, jak federalizm, demokracja bezpośrednia, państwo socjalne[4] i liberalne państwo prawa, zostały zachowane i jedynie dostosowane do czasów współczesnych. W konstytucji z roku 1999 głównymi zasadami są: godność człowieka jako nadrzędna wartość w państwie, zasada federalizmu, zasada państwa socjalnego, zasada wolnej konkurencji i zasada subsydiarności.

Konstytucja składa się z preambuły i sześciu jasno sformułowanych tytułów:

• Tytuł I: Postanowienia ogólne,

• Tytuł II: Prawa podstawowe, prawa obywatelskie i cele socjalne,

• Tytuł III: Federacja, kantony i gminy,

• Tytuł IV: Naród i kantony,

• Tytuł V: Władze federalne,

• Tytuł VI: Zmiana Konstytucji Federlanej i przepisy przejściowe.

Nowa konstytucja zachowała “trójpoziomowy” system polityczny, złożony z gmin, kantonów i federacji. Podstawowymi jednostkami terytorialnymi i politycznymi są kantony, ale ogromną wagę przywiązuje się do polityczno-administracyjnej roli gmin[5].

Podstawowa wartość szwajcarskiej konstytucji polega na tym, iż nie kwestionuje ona tożsamości prawnej kantonów. Bohdan Górski słusznie stwierdza: „Konstytucja nie zwraca się przeciw patriotyzmowi, przywiązaniu do regionalnej kultury i tożsamości. Wręcz przeciwnie, integruje patriotyzm w systemie federalnym, gdzie jest wielką siłą w służbie kantonu i Konfederacji”[6].

Jak już wspomniałem, Szwajcaria jest krajem bardzo zróżnicowanym – i to właściwie pod każdym względem. Stąd wynika szczególna rola konstytucji, która jest nie tylko – jak w innych krajach – aktem normatywnym, lecz rzeczywistą podstawą procesu integracji i tożsamości helweckiego państwa. Nie wolno zapominać, że narodowość szwajcarska opiera się na woli jego obywateli. Również dlatego zasady zawarte w konstytucji mają szczególne znaczenie. Na nich opiera się, między innymi, szwajcarski patriotyzm, co z punktu widzenia innych narodów może mieć dziwny wydźwięk.

1.3.      Podsumowanie rozdziału pierwszego

Na przestrzeni dziejów państwowość Szwajcarii rozwijała się, a jej demokratyczny charakter dojrzewał i doskonalił się, co ma miejsce do dnia dzisiejszego. Obecnie system tego kraju można określić, ze względu na jego specyfikę, objawiającą się w głównej mierze w dużej roli kantonów, jako parlamentarno-kantonalny. W Szwajcarii w 1848 roku stworzono konstytucję federalną oraz system oparty na referendach, pozostawiając takie kwestie lokalne, jak podatki, sadownictwo, szkolnictwo, policję i sprawy socjalne w gestii kantonów. W 1874 wniesiono poprawki, wprowadzając referendum nieobowiązkowe. W 1891 konstytucja została ponownie poprawiona, utworzono jedyny w swoim rodzaju system, silnie oparty na demokracji bezpośredniej. Obecna konstytucja Szwajcarii została przyjęta przez ogół wyborców w referendum w 1999 roku.

Najważniejszą innowacją konstytucji z 1848 roku, modyfikowaną później w latach 1874, 1891 i 1999, było stworzenie systemu politycznego opartego na formach demokracji bezposredniej. Dawała ona obywatelom szereg praw i wolności, w tym wolność wypowiedzi, wolność wyznania i wolny wybór miejsca zamieszkania. Dokonano zinstytucjonalizowania nowego porządku państwowego zgodnie z dążeniami liberalno-demokratycznych kantonów. Od początku przewidziano możliwość nowelizacji ustawy zasadniczej – nie tylko na drodze obowiązkowego referendum konstytucyjnego, lecz również poprzez inicjatywę ludową. Ówczesną konstytucję należy postrzegać jako deklarację woli jej twórców. Przyszłość pokazała, że nowy ustrój demokratyczny, oparty na instrumentach bezpośredniego rządzenia państwem z silnymi tendencjami federalnymi, pozostał nie wyimaginowanym celem, lecz urzeczywistnił się w praktyce.


[1] Zob. aneks II.

[2] Ibidem.

[3] P. Sarnecki, Zgromadzenie Federalne. Parlament Konfederacji Szwajcarskiej, Warszawa 2003, s. 7.

[4] Zasada państwa socjalnego jest zobowiązaniem politycznym, na mocy którego państwo musi zapewnić swoim obywatelom podstawy do egzystencji. Jest to także zobowiązane do wyrównywania różnic pomiędzy biedniejszymi a bogatszymi i stosuje zasadę równości socjalnej. Zabezpieczenie starości oraz zabezpieczenie ryzyka życiowego – jak na przykład choroby, stanu wymagającego opieki czy bezrobocia spowodowanego utratą pracy – są fundamentem państwa socjalnego.

[5] Do zadań gminy należą: wybór władz, zarządzanie majątkiem poprzez zawieranie umów, finanse publiczne ustalanie i egzekwowanie podatków gminnych, przyznawanie obywatelstwa, podstawowe i średnie szkolnictwo publiczne, utrzymywanie i budowanie placówek szkolnych oraz wybieranie władz szkolnych i nauczycieli, ochrona zdrowia i opieka społeczna, zapewnienie powszechnie dostępnej niespecjalistycznej opieki lekarskiej, a osobom potrzebującym środków do egzystencji, zapewnienie utrzymania spokoju i porządku publicznego, planowanie lokalne, opracowywanie planów zabudowy terenu oraz wydawanie decyzji lokalizacyjnych, organizowanie robót publicznych, budowa, rozbudowa i utrzymanie urządzeń technicznych i służb przemysłowych oraz urządzeń kulturalnych i sportowych, przyp. autora.

[6] B. Górski, Jak przeżyć kapitalizm, Retro-Art, Warszawa 2013, s. 78‑79.

CDN…

Prof. Mirosław Matyja

Podziel się:

Stephen Fahey: The F
Zmienny wzorzec pogo
EnglishIrishPolishRussianSpanish
EnglishIrishPolishRussianSpanish
RSS
Facebook
Facebook
LinkedIn