Prof. dr Mirosław Matyja: Szwajcarska demokracja bezpośrednia szansą dla Polski? Część 12

Główne instytucje ustrojowe

2.1.1.                 Rada Federalna i prezydent federalny

W Szwajcarii funkcje rządu pełni Rada Federalna. Konstytucja Federalna z 1999 r. w art. 174 określa ją jako „najwyższą władzę rządową i wykonawczą”. Rada Federalna, składajaca się z siedmiu ministrów, pełni praktycznie bardziej rolę koordynatora niż klasycznego rządu znanego z innych państw demokratycznych. Organ ten powoływany jest na cztery lata przez Zgromadzenie Narodowe. Przy ustalaniu jej składu bierze się pod uwagę wspomnianą uprzednio formułę magiczną.

Rada Federalna jest organem kolegialnym, co oznacza, że każda wiążąca decyzja musi zapaść na jej posiedzeniu, na którym obecni są wszyscy członkowie, a głosowanie poprzedzone jest dyskusją. Wiaze sie to z zasadą równorzędności stanowisk ministrów, którzy podejmują decyzje wspólnie. Kolegialność ta powoduje, że członkowie Rady nie odpowiadają osobiście za podejmowane decyzje. Złośliwi twierdzą, że aktorzy zarabiają więcej od szwajcarskich ministrów, bowiem Ci ostatni nie odgrywają żadnej roli. Dezycje podejmowane przez Rade Federalna musza byc kompromisem wszystkich partii politycznych, bowiem kazda z nich posiadajac struktury terenowe moze zebrac 50 000 podpisow o ogloszenie referendum nieobowiazkowego w sprawie dowolnej ustawy. Formula magiczna praktycznie likwiduje w Szwajcarii podzial parlamentu na wiekszosc i opozycje, zas ustawy tworzone sa jako porozumienie wszystkich sil politycznych.

Z powodu mnogości zadań, parlament powołuje departamenty federalne, będące odpowiednikami ministerstw w innych krajach, z szefami departamentów na czele, z których każdy jest jednocześnie członkiem Rady Federalnej[1]. Działalność departamentów podlega kontroli i krytyce parlamentu, a dokładnie – jego fachowych komisji. Istotne jest to, że szefowie departamentów nie mogą być przez parlament odwoływani. Parlament posiada prawo zlecania zadań Radzie Federalnej przez rezolucje i postulaty. Rezolucję może wydać jedna z izb, druga musi ją jednak zatwierdzić. Zobowiązuje ona Radę Federalną do przedłożenia projektu ustawy federalnej lub uchwały, bądź wydania wiążących zaleceń. Postulat wzywa rząd do zbadania określonej sprawy i złożenia raportu zawierającego plan dalszych działań.

Konstytucja nie przewiduje stanowiska premiera, a w pracy rządu obowiązuje wspomniana zasada kolegialności i kooperacji przy podejmowaniu decyzji. Do jej zadań należy troska o sprawy zagraniczne, w tym o kwestię neutralności, sprawy wewnętrzne i bezpieczeństwo, w którego zakres wchodzi zwierzchnictwo nad armią federalną. Do spraw administracyjnych należy sprawowanie nadzoru nad działaniem wszystkich urzędników administracji federalnej. W jej gestii leżą także takie zadania władzy wykonawczej, jak realizacja przepisów konstytucji, ustaw i uchwał parlamentu. Organ ten posiada również kompetencje prawodawcze (wydawanie rozporządzeń wykonawczych, o ile jest do tego upoważniony przez konstytucję lub odpowiednią ustawę) oraz nadzorcze w stosunku do władz kantonalnych.

Rada Federalna nie funkcjonuje jako klasyczny rząd, ponieważ nie odpowiada politycznie przed parlamentem, a to znacznie wzmacnia jej pozycję. Parlament w Szwajcarii, w ramach swej funkcji kontrolnej, ogranicza się jedynie do kontroli i krytyki rządu oraz jego posunięć. Szwajcarski system polityczny nie dysponuje instrumentem wotum nieufności dla rządu. Brak odpowiedzialności politycznej Rady Federalnej ma uzasadnienie w systemie opartym na zasadzie współpracy partii politycznych reprezentowanych w rządzie i w dążeniu do konsensu.

Członkowie Rady Federalnej sami decydują o swojej dymisji lub odejściu na emeryturę, co oczywiście ma swoje negatywne strony. Z reguły jednak rezygnują ze stanowiska ministra, gdy nie czują poparcia własnej partii politycznej.

Prezydent jest jednym z członków Rady Federalnej wybieranym co roku przez Zgromadzenie Federalne Konfederacji Szwajcarskiej. Instytucja prezydenta federalnego nie ma większego znaczenia politycznego. Minister piastujący ten urząd nie przestaje być szefem swego departamentu. Prezydent federalny nie ma statusu głowy państwa, nie odgrywa również roli premiera, aczkolwiek stoi na czele Rady Federalnej. Spośród jej członków wybierany jest również na okres jednego roku wiceprezydent federalny, który nie posiada praktycznie żadnych uprawnień, oprócz zastępowania prezydenta w wypadku jego choroby.

Do kompetencji prezydenta federalnego należy kierowanie pracami Rady i wstępne rozpatrywanie spraw napływających z poszczególnych departamentów. Jego najważniejszą funkcją jest reprezentowanie państwa szwajcarskiego na forum zagranicznym. Fakt, że prezydent federalny w Szwajcarii wybierany jest co roku i ze nie odgrywa wiekszej roli w procesie decyzyjnym panstwa, powoduje, iż mieszkańcy tego kraju często nie wiedzą, kto aktualnie sprawuje ten urząd.

Niektórzy autorzy i nawet politolodzy błędnie porównują stanowisko prezydenta federalnego w Szwajcarii do prezydentów innych państw, nie biorąc pod uwagę słowa „federalny”, które wyraźnie wskazuje na jego rolę jako przewodniczącego Rady Federalnej, a nie głowy państwa.


[1] W Szwajcarii istnieją następujące departamenty: spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, wymiaru sprawiedliwości i policji, finansów i ceł, gospodarki, komunikacji i energetyki, spraw wojskowych, przyp. autora.

CDN…

Prof. Mirosław Matyja

Polska-IE
Broadband rollout co
Oficjalna nowelizacj
EnglishIrishPolishRussianSpanish
EnglishIrishPolishRussianSpanish