Niemal połowa dzieci na świecie narażona jest na co najmniej trzy nakładające się zagrożenia klimatyczne. Według nowego raportu klimatycznego susza, ekstremalne upały i fale upałów to najpowszechniejsze trio kryzysów zagrażających milionom najmłodszych.
Jak wynika z opublikowanego dziś raportu UNICEF, blisko połowa dzieci na świecie – aż 1,1 miliarda – jest obecnie narażona na co najmniej trzy nakładające się na siebie zagrożenia klimatyczne. Sytuacja ta bezpośrednio zagraża ich zdrowiu, edukacji oraz przetrwaniu. Prawie każde dziecko boryka się z co najmniej jednym skutkiem kryzysu klimatycznego, a ponad 4 mln z nich mogą doświadczać nawet sześciu nakładających się zagrożeń jednocześnie.
Raport o zagrożeniach klimatycznych i ich wpływie na dzieci 2026 (Children’s Climate Risk Report 2026) wykorzystuje najnowsze dane do zmapowania ekspozycji najmłodszych na osiem najczęstszych zagrożeń: powodzie przybrzeżne, susze, ekstremalne upały, pożary, fale upałów, powodzie rzeczne, burze piaskowe i pyłowe oraz burze tropikalne. Publikacja po raz pierwszy precyzyjnie wskazuje miejsca i intensywność tych zjawisk, pokazując, jak destrukcyjnie wpływają one na kluczowe usługi społeczne oraz w jaki sposób rządy mogą podjąć konkretne działania zaradcze.
Skutki fal upałów, pożarów, susz i powodzi nieustannie niszczą codzienność dzieci. Połowa najmłodszych mieszkańców naszej planety żyje dziś w cieniu co najmniej trzech nakładających się zagrożeń klimatycznych, które kształtują ich codzienność
– powiedziała Catherine Russell, dyrektor generalna UNICEF.
Najbardziej niebezpieczne kombinacje i regiony
Z analiz wynika, że najszerszy zasięg ma połączenie suszy, ekstremalnych upałów i fal upałów – w obszarach dotkniętych tym potrójnym kryzysem żyje ponad 296 mln dzieci. Drugą najczęstszą kombinacją są susze, ekstremalne upały i burze tropikalne, które dotykają ponad 115 mln dzieci na całym świecie.
- Afrykański region Sahelu: Jeden z najciężej doświadczanych obszarów. Ponad 4 mln dzieci zmaga się tam z potrójnym uderzeniem fal upałów, ekstremalnych temperatur oraz burz piaskowych i pyłowych.
- Azja (m.in. Bangladesz, Mjanma, Pakistan): Dzieci są tu narażone na większą liczbę zagrożeń klimatycznych jednocześnie i o wyższej intensywności niż gdziekolwiek indziej na świecie.
- Kraje o wysokim dochodzie: Nie są wolne od wstrząsów klimatycznych. Dane pokazują, że we Włoszech ponad 6 mln dzieci jest narażonych na długotrwałe fale upałów i susze. Przykład tego kraju obrazuje jednak, jak inwestycje w adaptację do zmian klimatu mogą łagodzić ryzyka.
Oprócz ośmiu głównych zagrożeń raport bada ekspozycję dzieci na zanieczyszczenie powietrza oraz malarię – dwa czynniki niezwykle wrażliwe na zmiany klimatyczne. Zanieczyszczenie powietrza dotyka niemal każde dziecko na świecie, a 1 miliard jest narażony na malarię, co stanowi kolejne niebezpieczeństwo dla populacji już obciążonych kryzysem.
Podwójne uderzenie: zagrożenia klimatyczne a brak odporności systemowej
Raport przedstawia ramy analizy ryzyka oparte na ekspozycji na wstrząsy oraz wrażliwości dzieci, którą determinuje dostęp do podstawowych usług, takich jak opieka zdrowotna, czysta woda czy edukacja.
W krajach śródlądowych i niestabilnych, takich jak Republika Środkowoafrykańska czy Czad, dzieci doświadczają ekstremalnych zjawisk pogodowych, nie mając jednocześnie dostępu do podstawowej infrastruktury, co drastycznie utrudnia im funkcjonowanie i powrót do normalności. Z kolei we wszystkich 24 małych rozwijających się państwach wyspiarskich (SIDS) – od Haiti po Vanuatu – dzieci są bezpośrednio narażone na burze tropikalne, które potrafią sparaliżować całe wyspy i zniszczyć lokalne systemy wsparcia.
Bez natychmiastowych działań na rzecz redukcji emisji gazów cieplarnianych zagrożenia klimatyczne staną się częstsze i bardziej dotkliwe, co jeszcze mocniej obciąży budżety państwowe i zagrozi dobrostanowi dzieci.
Wpływ kryzysu klimatycznego na dzieci w Polsce
Dzieci w Polsce są również narażone na szereg zagrożeń związanych ze zmianą klimatu i degradacją środowiska. Największym wyzwaniem pozostaje zanieczyszczenie powietrza, ale znaczące ryzyko wiąże się również z suszami, falami upałów oraz powodziami.
Skala zagrożeń dla dzieci w Polsce:
- 6,8 mln dzieci (99,16%) jest narażonych na konsekwencje oddychania zanieczyszczonym powietrzem,
- 5,8 mln dzieci (84,8%) doświadcza skutków fal upałów,
- 4,24 mln dzieci (61%) jest narażonych na skutki suszy,
- 234,8 tys. dzieci (3,42%) jest zagrożonych konsekwencjami powodzi rzecznych,
- 27 tys. dzieci (0,4%) jest narażonych na skutki powodzi przybrzeżnych.
Dane te pokazują, że skutki zmian klimatu nie są dla dzieci w Polsce zagrożeniem odległym czy abstrakcyjnym – już dziś wpływają na ich zdrowie, bezpieczeństwo i codzienne funkcjonowanie. Mimo postępów w polityce klimatycznej, w Polsce wciąż brakuje systematycznego i instytucjonalnego uwzględniania perspektywy dzieci w działaniach związanych z klimatem oraz środowiskiem
– podkreśla Renata Bem, dyrektor generalna UNICEF Polska.
Globalny apel UNICEF o podjęcie działań
Aby chronić prawa dzieci i pomóc im zaadaptować się do postępujących zmian środowiskowych, UNICEF wzywa rządy, biznes i kluczowych decydentów do:
- Redukcji emisji: Podjęcia ambitnych kroków w celu realizacji międzynarodowych zobowiązań w oparciu o wiedzę naukową, w tym natychmiastowego wycofywania paliw kopalnych i sprawiedliwej transformacji w stronę energii odnawialnej.
- Ochrony dzieci poprzez inkluzywną adaptację klimatyczną: Priorytetowego traktowania odporności usług społecznych w planach zarządzania ryzykiem klęsk żywiołowych oraz strategiach dotyczących strat i szkód. Oznacza to m.in. budowę bezpiecznych, zielonych placówek edukacyjnych, tworzenie odpornych na klimat ośrodków zdrowia, zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, wdrażanie systemów wczesnego ostrzegania dostosowanych do potrzeb dzieci oraz wzmacnianie sieci wodno-kanalizacyjnych i systemów ochrony socjalnej.
- Wzmocnienia pozycji dzieci i młodzieży: Umożliwienia im znaczącego udziału w działaniach na rzecz klimatu poprzez inwestycje w edukację ekologiczną oraz budowanie kompetencji ekspertów i decydentów w zakresie poszanowania prawa dzieci do bycia wysłuchanymi.
Ta analiza pomoże rządom lepiej planować i efektywniej inwestować w odporną infrastrukturę. Wzmacniając systemy ochrony zdrowia i edukacji z myślą o dzieciach, chronimy je przed dzisiejszymi zagrożeniami i zabezpieczamy ich jutro.
– podsumowuje Catherine Russell.
UNICEF Polska