Jeszcze kilka lat temu obawy dotyczące nadmiernego korzystania z internetu przez młodych ludzi koncentrowały się głównie wokół mediów społecznościowych. Dziś problem przybiera nowy wymiar i coraz częściej rolę powiernika, doradcy, a nawet namiastki przyjaciela przejmuje sztuczna inteligencja. Najnowsze badania pokazują, że dla części przedstawicieli pokolenia Z rozmowa z algorytmem staje się atrakcyjniejsza niż kontakt z drugim człowiekiem.
Badanie przeprowadzone wśród 2000 osób w wieku od 18 do 29 lat wykazało, że jedna czwarta młodych dorosłych wolałaby porozmawiać ze sztuczną inteligencją niż z realnym człowiekiem. To sygnał, którego nie można lekceważyć. Jeszcze bardziej niepokojące są inne wyniki, bo ponad dwie trzecie respondentów przyznało, że byłoby gotowych zrezygnować ze spotkania towarzyskiego lub wyjścia z domu, aby spędzić czas online.
Technologia, która miała łączyć ludzi, coraz częściej staje się narzędziem izolacji, natomiast konsekwencje widoczne są już gołym okiem i aż dwie trzecie przedstawicieli pokolenia Z deklaruje, że doświadcza samotności przynajmniej raz w tygodniu. Ponad jedna czwarta odczuwa ją kilka razy dziennie. Co więcej, niemal połowa ankietowanych twierdzi, że czuje się bardziej samotna niż rok temu. Szczególnie wymowny jest fakt, że 48 procent badanych wskazało media społecznościowe jako czynnik pogłębiający samotność. Paradoks współczesności polega bowiem na tym, że nigdy wcześniej ludzie nie mieli tak łatwego dostępu do komunikacji, a jednocześnie tak wielu z nich nie czuło się równie osamotnionych.
Wyniki badań znajdują potwierdzenie w osobistych doświadczeniach młodych ludzi. Jedna z uczestniczek badania, 22-letnia urzędniczka powiedziała, jak sztuczna inteligencja stopniowo stała się dla niej codziennym rozmówcą. Początkowo korzystała z ChatGPT sporadycznie, szukając porady w trudnych sytuacjach życiowych. Z czasem jednak rozmowy z AI przerodziły się w regularny nawyk. Jak przyznała, po spotkaniach z rodziną lub przyjaciółmi wracała do domu, by konsultować z chatbotem swoje emocje i zachowania. Jej refleksja jest szczególnie interesująca. Kobieta zauważyła, że sztuczna inteligencja rzadko kwestionuje stanowisko użytkownika, skupiając się raczej na podtrzymywaniu jego dobrego samopoczucia. W efekcie może tworzyć swoistą „bańkę emocjonalną”, w której człowiek otrzymuje wsparcie, ale nie zawsze konfrontuje się z niewygodną prawdą czy krytycznym spojrzeniem drugiej osoby.
Badanie zlecone zostało przez brytyjską organizację charytatywną Marmalade Trust, zajmującą się przeciwdziałaniem samotności. Jej założycielka i dyrektor generalna Amy Perrin zwróciła uwagę, że wyniki odzwierciedlają głębokie zmiany w sposobie, w jaki młodzi ludzie radzą sobie z izolacją. Coraz częściej odpowiedzi na swoje problemy szukają nie w relacjach społecznych, lecz w technologii.
Skutki samotności nie ograniczają się jednak wyłącznie do sfery emocjonalnej. Prawie połowa respondentów stwierdziła, że negatywnie wpływa ona na ich zdrowie psychiczne. 42 procent zauważyło spadek pewności siebie i poczucia własnej wartości. Trzy na dziesięć osób powiązały samotność z problemami fizycznymi, takimi jak zaburzenia snu czy nieprawidłowe nawyki żywieniowe.
Ważne jest również, że wpływ izolacji jest widoczny również w edukacji i życiu zawodowym. Osiemnaście procent ankietowanych uważa, że samotność pogorszyła ich wyniki w nauce, natomiast 16 procent dostrzega jej negatywny wpływ na perspektywy zawodowe. Nie oznacza to oczywiście, że technologia sama w sobie jest źródłem problemu. Sztuczna inteligencja, media społecznościowe czy komunikatory są jedynie narzędziami, ale problem pojawia się wtedy, gdy zaczynają zastępować autentyczne relacje międzyludzkie. Algorytm może wysłuchać, odpowiedzieć i okazać pozorną empatię, ale nie jest w stanie w pełni zastąpić rozmowy twarzą w twarz, spontanicznego spotkania czy poczucia przynależności do wspólnoty.
Pokolenie Z jest pierwszą generacją, która od najmłodszych lat dorastała w świecie permanentnego połączenia z internetem. Smartfon, media społecznościowe i sztuczna inteligencja są dla wielu jego przedstawicieli równie naturalne jak telefon stacjonarny był dla wcześniejszych pokoleń. Jednak wyniki najnowszych badań pokazują, że cyfrowa wygoda może mieć swoją cenę. Rosnąca samotność młodych ludzi nie jest już wyłącznie problemem psychologicznym. Staje się właśnie jednym z najważniejszych wyzwań społecznych XXI wieku.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by Mohamed Nohassi on Unsplash