Sztuczna inteligencja budzi wśród młodych ludzi zarówno fascynację, jak i coraz większe obawy. Najnowszy raport Narodowej Rady Młodzieży Irlandii (NYCI) pokazuje, że młode pokolenie dostrzega ogromny potencjał nowych technologii, ale jednocześnie obawia się ich wpływu na rynek pracy, zdrowie psychiczne, środowisko naturalne oraz jakość debaty publicznej.
Badanie powstało na podstawie prac specjalnych młodzieżowych paneli obywatelskich poświęconych sztucznej inteligencji. Uczestnicy dyskusji przedstawili szereg rekomendacji skierowanych do rządu i regulatorów rynku ds. sztucznej inteligencji, podkreślając konieczność szybkiego stworzenia jasnych zasad korzystania z AI oraz skuteczniejszych mechanizmów ochrony młodych ludzi. Jednym z najczęściej powracających tematów była przyszłość zatrudnienia. Młodzi uczestnicy badania obawiają się, że rozwój sztucznej inteligencji może doprowadzić do ograniczenia liczby miejsc pracy, szczególnie dla osób dopiero rozpoczynających karierę zawodową. W związku z tym zaapelowali o wprowadzenie silniejszych zabezpieczeń dla młodych pracowników, większą przejrzystość w wykorzystywaniu AI przez pracodawców oraz znaczące inwestycje w programy przekwalifikowania zawodowego.
Wśród rekomendacji znalazł się również postulat zachęcania przedsiębiorstw do utrzymywania zatrudnienia pomimo postępującej automatyzacji. Uczestnicy paneli podkreślali, że transformacja technologiczna nie może odbywać się kosztem całego pokolenia wchodzącego na rynek pracy.
Obawy młodych ludzi wykraczają jednak daleko poza kwestie ekonomiczne. Raport wskazuje, że dużym źródłem niepokoju pozostaje wpływ sztucznej inteligencji na środowisko naturalne. Coraz częściej zwraca się uwagę na wysokie zużycie energii przez zaawansowane systemy AI oraz związany z tym ślad węglowy. Młodzi uczestnicy badania wyrażali również zaniepokojenie rosnącą skalą dezinformacji generowanej przez sztuczną inteligencję. Wskazywali na ryzyko rozpowszechniania fałszywych treści, manipulacji opinią publiczną oraz procesów radykalizacji, które mogą być wzmacniane przez algorytmy rekomendujące treści użytkownikom.
Szczególne miejsce w raporcie zajmuje edukacja. Zdaniem uczestników paneli rozwój sztucznej inteligencji może pogłębiać istniejące nierówności społeczne, jeśli dostęp do nowych technologii będzie ograniczony wyłącznie do wybranych grup. Młodzi ludzie zaapelowali o stworzenie jasnych wytycznych dotyczących wykorzystywania AI w szkołach oraz organizacjach pracujących z młodzieżą. Jednocześnie zaproponowano utworzenie publicznego narzędzia edukacyjnego opartego na sztucznej inteligencji, które wspierałoby proces nauki i pomagało ograniczać zjawisko wykluczenia cyfrowego.
Duże zaniepokojenie wzbudziło również coraz częstsze wykorzystywanie chatbotów jako źródła wsparcia emocjonalnego i porad dotyczących zdrowia psychicznego. Młodzieżowe jury ostrzegło, że młodzi ludzie mogą być szczególnie narażeni na ryzyko wynikające z polegania na systemach AI w sytuacjach wymagających profesjonalnej pomocy psychologicznej lub budowania relacji społecznych. W związku z tym uczestnicy badania wezwali do wprowadzenia silniejszych zabezpieczeń dla chatbotów i wirtualnych towarzyszy opartych na sztucznej inteligencji. Ich zdaniem konieczne jest zapewnienie większej odpowiedzialności twórców takich rozwiązań oraz lepsza ochrona użytkowników przed potencjalnymi zagrożeniami.
Interesujące stanowisko młodzi ludzie zajęli również w debacie dotyczącej dostępu dzieci i nastolatków do mediów społecznościowych oraz narzędzi sztucznej inteligencji. Uczestnicy paneli sprzeciwili się całkowitemu zakazowi korzystania z tych technologii przez osoby poniżej 16. roku życia. Opowiedzieli się natomiast za bardziej zróżnicowanym podejściem, obejmującym dodatkowe zabezpieczenia dla młodszych użytkowników. Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się większa przejrzystość działania algorytmów rekomendacji oraz możliwość skuteczniejszej kontroli treści prezentowanych osobom niepełnoletnim.
Pomimo licznych obaw raport nie przedstawia młodych ludzi jako przeciwników sztucznej inteligencji. Wręcz przeciwnie, uczestnicy badania dostrzegają potencjał AI w edukacji, pracy i codziennym. Jednocześnie podkreślają, że rozwój technologii musi odbywać się w sposób życiu odpowiedzialny, przejrzysty i uwzględniający potrzeby młodego pokolenia. „Sztuczną inteligencją należy zarządzać w sposób, który chroni prawa i dobrostan młodych ludzi, wzmacnia zaufanie publiczne i zapewnia równy dostęp do korzyści płynących z postępu technologicznego”, stwierdzono w raporcie.
Narodowa Rada Młodzieży Irlandii zaapelowała do rządu o uruchomienie szerokiej kampanii edukacyjnej poświęconej sztucznej inteligencji. Miałaby ona być skierowana zarówno do młodych ludzi, jak i dorosłych odpowiedzialnych za ich wychowanie i edukację.
Dyrektor generalny NYCI Mick Ferron podkreślił, że sztuczna inteligencja już dziś wpływa na sposób, w jaki młodzi ludzie zdobywają wiedzę, komunikują się oraz postrzegają świat. Jak zaznaczył, uczestnicy badania wyraźnie pokazali, że nie chcą być pozostawieni sami sobie w obliczu tak szybkich zmian technologicznych.
Podobne stanowisko przedstawił 16-letni uczestnik młodzieżowej grupy oceny AI Nathan Geszczak. Zwrócił uwagę, że często się zakłada, iż młodzi ludzie jako „cyfrowi tubylcy” automatycznie rozumieją nowe technologie. Jego zdaniem rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej skomplikowana, a młodzież potrzebuje praktycznej edukacji oraz wiarygodnych źródeł informacji dotyczących sztucznej inteligencji.
Raport opracowany został przez NYCI we współpracy z Biurem Rzecznika Praw Dziecka oraz Centrum Badawczym Analizy Danych Insight przy Dublin City University. Rzecznik Praw Dziecka dr Niall Muldoon podkreślił, że systemy sztucznej inteligencji nie są projektowane z myślą o dzieciach, mimo że to właśnie najmłodsi użytkownicy często należą do grup najbardziej narażonych na potencjalne szkody. Jego zdaniem rząd oraz organy regulacyjne powinny przyjąć podejście oparte na ochronie praw dziecka i uczynić je jednym z fundamentów przyszłych regulacji dotyczących sztucznej inteligencji. Raport pokazuje bowiem, że dla młodego pokolenia pytanie nie brzmi już, czy AI zmieni świat, ale czy zmiany te zostaną przeprowadzone w sposób bezpieczny i sprawiedliwy?
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Immo Wegmann on Unsplash