Wygasanie umów społecznych i porozumień płacowych rzadko kiedy wywołuje nagłe wstrząsy w funkcjonowaniu państwa, zazwyczaj ustępując miejsca zakulisowym, żmudnym negocjacjom. Jednak koniec czerwca tego roku przyniósł gwałtowne załamanie dotychczasowego relatywnego spokoju w irlandzkim sektorze publicznym.
Decyzja o przygotowaniu dziewiętnastu związków zawodowych do bezprecedensowych głosowań w sprawie podjęcia akcji strajkowej to nie tylko wyraz frustracji liderów związkowych, ale przede wszystkim wyraźny sygnał, że dotychczasowy model kompromisu między rządem a pracownikami administracji, edukacji i ochrony zdrowia wyczerpał swoje możliwości. Widmo masowych strajków, które mogą w najbliższych tygodniach doprowadzić do zamrożenia pracy większości urzędów państwowych oraz kluczowych instytucji publicznych, staje się uderzająco realne.
U podłoża tego kryzysu leży fundamentalny rozdźwięk ekonomiczny, który w ostatnich latach systematycznie drenował portfele pracowników publicznych. Choć poprzednie porozumienia płacowe, w tym program „Building Momentum”, przyniosły nominalny wzrost wynagrodzeń o 15,75%, to w tym samym okresie skumulowana inflacja osiągnęła poziom 20,8%. Ta pięcioprocentowa przepaść oznacza realny spadek stopy życiowej, którego nie były w stanie zrekompensować nawet skromne, jednoprocentowe podwyżki wypłacone w lutym i czerwcu.
Kiedy majowy odczyt inflacji wskazał poziom 3,6%, dla większości związkowców stało się jasne, że dotychczasowe mechanizmy obronne przestały działać, a płace zwyczajnie przestały nadążać za drastycznie rosnącymi kosztami codziennego utrzymania.
Przedstawiciele Komisji ds. Usług Publicznych Irlandzkiego Kongresu Związków Zawodowych po wstępnych rozmowach z urzędnikami Departamentu Wydatków Publicznych podjęli radykalną decyzję o braku podstaw do rozpoczęcia formalnych negocjacji. Z punktu widzenia strategii związkowej, wchodzenie w szeroki proces legislacyjny i administracyjny bez uprzedniego uzyskania twardych gwarancji płacowych na kluczowy okres od lipca do grudnia bieżącego roku byłoby błędem.
Przewodniczący komisji i sekretarz generalny Fórsa Kevin Callinan otwarcie skrytykował próby rządu polegające na przedstawianiu stanowiska pracowników jako stawiania wygórowanych warunków wstępnych. W jego ocenie, żądanie elementarnej jasności w kwestii wynagrodzeń jest naturalną reakcją na drastyczny spadek wartości realnej pensji urzędniczych, a powaga obecnej sytuacji wymaga merytorycznego i pełnego powagi podejścia, a nie dyplomatycznych uników ze strony ministerstwa.
Patrząc na ten konflikt z perspektywy długofalowej, spór o pieniądze stanowi jedynie wierzchołek góry lodowej. Sektor publiczny mierzy się obecnie z głębokim kryzysem strukturalnym, który wprost zagraża ciągłości działania państwa w nadchodzących latach. John Boyle, sekretarz generalny organizacji INTO, zwraca uwagę na dramatyczną sytuację w edukacji, gdzie galopujące koszty życia uderzają bezpośrednio w rekrutację i utrzymanie nauczycieli na stanowiskach, zwłaszcza tych znajdujących się na wczesnym etapie ścieżki zawodowej. Podobne sygnały płyną z sektora ochrony zdrowia. Reprezentująca pielęgniarki i położne z ramienia INMO Phil Ní Sheaghdha podkreśla, że obok sprawiedliwego wynagrodzenia, kluczowym elementem nowego porozumienia musi być zapewnienie bezpiecznych i zrównoważonych warunków pracy. Bez tego system opieki zdrowotnej, już teraz skrajnie przeciążony, zacznie tracić kadry w tempie uniemożliwiającym sprawne funkcjonowanie szpitali.
Myślenie perspektywiczne wymaga dostrzeżenia, że nowoczesne państwo nie może być zarządzane w sposób reaktywny, polegający wyłącznie na gaszeniu bieżących pożarów płacowych. Dzisiejszy pracownik sektora publicznego oczekuje odpowiedzi na wyzwania przyszłości, które redefiniują rynek pracy. Właśnie dlatego negocjatorzy tacy jak Kevin Callinan czy John King z organizacji SIPTU podnoszą kwestie, które wykraczają poza tradycyjne ramy sporów zbiorowych.
Chodzi tu o wypracowanie jasnych standardów dotyczących pracy zdalnej, zabezpieczenie interesów pracowników przed niekontrolowanym outsourcingiem usług oraz wdrożenie systemowych rozwiązań w obliczu rewolucji, jaką niesie za sobą sztuczna inteligencja. Co więcej, kryzys mieszkaniowy, dotykający w szczególny sposób młodych urzędników w dużych aglomeracjach, stał się obecnie pełnoprawnym elementem debaty o stabilności zatrudnienia w sferze budżetowej.
Stanowisko Departamentu Wydatków Publicznych, deklarujące nieustanną otwartość na dialog i współpracę z centralami związkowymi, brzmi w tym kontekście poprawnie, lecz mało przekonująco dla zdeterminowanych pracowników. Rządzący muszą zrozumieć, że czas ogólnych deklaracji i gry na zwłokę bezpowrotnie minął. Jeśli w najbliższych tygodniach nie nastąpi fundamentalna zmiana podejścia ze strony rządowej, krajowe organy wykonawcze związków zawodowych sprawnie przeprowadzą konsultacje i głosowania strajkowe. Konsekwencją tego scenariusza będzie nie tylko tymczasowe zamknięcie okienek w urzędach czy opóźnienia w wydawaniu decyzji administracyjnych.
Będzie to także potężny paraliż instytucjonalny, który obnaży słabość państwa niebędącego w stanie zagwarantować stabilnych warunków życia tym, którzy na co dzień to państwo współtworzą i utrzymują. Droga do porozumienia wciąż pozostaje otwarta, jednak jej początek wymaga od rządu porzucenia dotychczasowej iluzji, że lojalność i cierpliwość pracowników sektora publicznego są zasobami niewyczerpalnymi.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by Claudio Schwarz on Unsplash