Morskie głębiny wokół Irlandii po raz kolejny przypomniały o swojej niezwykłej, choć silnie nadwerężonej przez działalność człowieka bioróżnorodności. Podczas rutynowych badań podwodnych na obszarze Specjalnej Ochrony Gatunków (SAC) w obrębie Kanału Portmagee, nurkowie dokonali sensacyjnego odkrycia. Na dnie morskim w pobliżu wyspy Valentia w hrabstwie Kerry odnaleziono żywy okaz szczeżuji wachlarzowatej (Atrina fragilis) – jednego z największych, a zarazem najrzadszych małży występujących w europejskich wodach.
Dla świata nauki oraz lokalnych ekologów to wydarzenie wyjątkowej wagi. Gatunek ten, powszechnie uznawany za krytycznie zagrożony wyginięciem, w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat został dostrzeżony u wybrzeży Zielonej Wyspy zaledwie dwukrotnie. Ostatnia udokumentowana obserwacja żywego osobnika miała miejsce blisko dwie dekady temu, a dokładniej w 2007 roku w okolicach wyspy Rathlin u wybrzeży Irlandii Północnej (wcześniejsze pojedyncze doniesienie pochodzi z roku 1971).
W południowo-zachodniej części wyspy natrafiano dotąd jedynie na puste muszle wyrzucone przez fale na brzeg w okolicach portów Cork czy Dingle.
Co istotne, odnalezienie unikalnego małża było efektem ubocznym szerszych prac inwentaryzacyjnych. Zespół nurków z ośrodka Sea Synergy Marine Awareness, Research and Activity Centre oraz koalicji Fair Seas realizował misję monitorowania populacji rodzimych europejskich ostryg płaskich.
Sam projekt znany jest jako Sea Synergy Oyster Project i ma niezwykle ciekawą genezę. Wzbudził się do życia w 2020 roku, kiedy to miejscowy rybak Brendan Murphy wyłowił z wód wokół Portmagee wyjątkowo wyrośnięty okaz rodzimej ostrygi. Od tamtego momentu, dzięki zaangażowaniu lokalnych organizacji, naukowców oraz wsparciu grupy Portmagee Tidy Towns, skatalogowano ponad 1600 żywych osobników. W tym roku działania rozszerzono na głębsze akweny, angażując pasjonatów z Inbhear Sceine Kerry Sub Aqua Club. To właśnie podczas zeszłorocznych zejść pod wodę z akwalungiem natrafiono na kryjącą się w mule szczeżuję wachlarzowatą.
Kierownik ds. operacji morskich w Sea Synergy Elis Martinelli podkreśla, że znalezisko wprawiło wszystkich uczestników wyprawy w absolutne osłupienie. Zwraca uwagę na fakt, jak znikoma jest wciąż nasza wiedza o procesach zachodzących na dnie oceanu i jak niewiele trzeba, aby przegapić bezcenne elementy morskiego ekosystemu.
Obecny na miejscu biolog morski z koalicji Fair Seas Jack O’Donovan Trá zaznacza z kolei, że udane odkrycie w Kerry stanowi jednoznaczny dowód na ogromną wartość od dolnych, społecznych inicjatyw badawczych. W obliczu niedostatecznych nakładów ze strony organów rządowych na szczegółowe mapowanie siedlisk morskich, to właśnie praca lokalnych pasjonatów i niezależnych organizacji pozarządowych pozwala odsłonić tajemnice skrywane pod powierzchnią wody.
Wydarzenie to staje się mocnym argumentem w toczącej się debacie na temat ochrony przyrody w Irlandii. Koalicja Fair Seas, zrzeszająca wiodące organizacje ekologiczne i wspierana przez instytucje takie jak Heritage Council czy National Parks and Wildlife Service, prowadzi intensywne działania na rzecz uchwalenia nowatorskiego prawodawstwa. Celem jest formalne objęcie skuteczną ochroną 30% powierzchni mórz otaczających wyspę do 2030 roku, z czego co najmniej 10% miałoby uzyskać status rezerwatów ścisłych.
Odnalezienie żywej szczeżuji wachlarzowatej w Kanale Portmagee pokazuje, że natura potrafi przetrwać w ukryciu nawet w najbardziej wymagających warunkach.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Fot. CC Raymond Huet