Rosnące rachunki za energię, wyższe stopy procentowe i utrzymująca się presja inflacyjna sprawiają, że tegoroczne rozmowy budżetowe nabierają szczególnego znaczenia. Gdy przedstawiciele rządu, pracodawców i związków zawodowych spotkają się w Zamku Dublińskim w ramach Narodowego Dialogu Ekonomicznego, stawką nie będzie wyłącznie budżet na 2027 rok. Debata wyznaczyć ma kierunek rozwoju Irlandii na kolejne dekady.
Koalicja rządowa określa konferencję hasłem „reformy na rzecz bezpiecznej przyszłości”, podkreślając, że dyskusje opierać się będą na niedawno opublikowanej długoterminowej prognozie gospodarczej wskazującej na wyzwania, z jakimi państwo będzie musiało zmierzyć się do 2065 roku. Choć ta długofalowa perspektywa pozostaje ważna, uwagę uczestników zdominują problemy odczuwane przez gospodarstwa domowe już dziś. Inflacja utrzymuje się na poziomie 3,6 proc., ceny energii elektrycznej i gazu ponownie rosną, a decyzje Europejskiego Banku Centralnego o podwyżkach stóp procentowych zwiększają obciążenia kredytobiorców.
W tych okolicznościach związki zawodowe oczekują od rządu działań bezpośrednio wspierających pracowników i rodziny. Irlandzki Kongres Związków Zawodowych (ICTU) skrytykował decyzję o obniżeniu podatku VAT dla sektora hotelarskiego, której koszt szacowany jest na 750 milionów euro. Organizacja negatywnie oceniła również wcześniejsze wsparcie dla branży transportowej wprowadzone po protestach związanych z cenami paliw.
Sekretarz generalny ICTU Owen Reidy argumentuje, że rząd powinien skoncentrować się na inwestowaniu nadwyżkowych wpływów z podatku od osób prawnych w trwałe rozwiązania społeczne i gospodarcze. – Rząd musi przestać trwonić nieoczekiwane wpływy z podatku od osób prawnych i wdrożyć pakiet środków, które faktycznie wesprą pracowników, a także dokonać poważnych i trwałych inwestycji w nasze usługi publiczne i infrastrukturę – stwierdził.
Wśród postulatów związkowców znalazły się między innymi podwójna indeksacja progów podatkowych, dalsze obniżki kosztów transportu publicznego i opieki nad dziećmi oraz wprowadzenie świadczenia rodzicielskiego powiązanego z wysokością wynagrodzenia.
Rząd sygnalizuje gotowość do dalszego łagodzenia obciążeń podatkowych dla osób pracujących. Wicepremier i minister finansów Simon Harris zapowiedział, że podczas prac nad budżetem na 2027 rok rozważane będzie kolejne podniesienie progu wejścia w wyższą stawkę podatku dochodowego. Zdaniem Harrisa taki krok pozwoliłby większej liczbie pracowników zachować większą część wypracowanych dochodów i ograniczyłby zjawisko, w którym wzrost wynagrodzeń jest częściowo niwelowany przez wyższe opodatkowanie.
Jednocześnie rozmowy budżetowe mają wykraczać daleko poza bieżące problemy. Departament Finansów zamierza przedstawić analizę skutków starzenia się społeczeństwa, które w kolejnych dekadach będzie wywierało coraz większą presję na system emerytalny, ochronę zdrowia i finanse publiczne.
Równie istotnym tematem pozostanie transformacja klimatyczna. Dekarbonizacja gospodarki będzie wymagała ogromnych inwestycji publicznych i prywatnych, podobnie jak cyfryzacja oraz modernizacja infrastruktury. Wśród omawianych wyzwań znajdzie się również proces deglobalizacji i zmieniające się warunki funkcjonowania międzynarodowych korporacji, które od lat stanowią jeden z filarów irlandzkiego sukcesu gospodarczego.
Premier Micheál Martin podkreśla, że irlandzka gospodarka pozostaje odporna, ale jednocześnie musi dostosować się do świata coraz bardziej podzielonego geopolitycznie. W jego ocenie jednym z najważniejszych narzędzi wzmacniania konkurencyjności będzie sztuczna inteligencja. Szef rządu wskazuje trzy strategiczne cele związane z rozwojem AI, w tym zwiększenie produktywności gospodarki, poprawę jakości usług publicznych oraz przyspieszenie postępu naukowego i medycznego.
Podobne stanowisko prezentują przedstawiciele biznesu. Dyrektor organizacji pracodawców IBEC Fergal O’Brien ostrzega, że Irlandia nie może pozwolić sobie na bierność wobec transformacji rynku pracy wywołanej przez rozwój sztucznej inteligencji. Według IBEC państwo powinno przeznaczyć 2 miliardy euro z krajowego funduszu szkoleniowego na programy podnoszenia kwalifikacji i kształcenia ustawicznego. Zdaniem organizacji inwestycje w kompetencje pracowników będą równie ważne jak inwestycje w infrastrukturę czy nowe technologie.
Narodowy Dialog Ekonomiczny pokazuje natomiast, że budżet 2027 będzie musiał pogodzić dwa cele, które nie zawsze idą w parze. Z jednej strony oczekiwane są działania łagodzące skutki wysokich kosztów życia, z drugiej – konieczne jest przygotowanie państwa na głębokie przemiany demograficzne, technologiczne i gospodarcze. To właśnie od znalezienia równowagi między tymi wyzwaniami może zależeć, czy Irlandia utrzyma swoją pozycję jednej z najszybciej rozwijających się gospodarek Europy.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Towfiqu barbhuiya on Unsplash