Martial law in Poland / Stan wojenny w Polsce (1981–1983)

Martial law in Poland (Polish: Stan wojenny w Polsce) refers to the period between 13 December 1981 and 22 July 1983, when the authoritarian communist government of the Polish People’s Republic drastically restricted everyday life by introducing martial law and a military junta in an attempt to throttle political opposition, in particular the Solidarity Movement. Thousands of opposition activists were imprisoned without charge, and as many as 91 killed. Although martial law was lifted in 1983, many political prisoners were not released until a general amnesty in 1986.

Since the 1970s, communist Poland was in a deep economic recession. The First Secretary Edward Gierek made large incessant loans from western creditors to achieve a better economic output that instead resulted in a domestic crisis. Essential goods were being heavily rationed, which acted as a stimulus to establish a first anti-communist trade union in the Eastern Bloc, known as Solidarity, in 1980. Gierek, who permitted the trade union to appear per the Gdańsk Agreement, was dismissed from his post less than a month later under pressure from the USSR and confined to house arrest. Poland’s already somewhat liberal policies concerning the opposition were worrisome for hardliners in the neighbouring Soviet Union. The latter feared that the Poles might overthrow communism and ally themselves with the Western Bloc. The Soviets were particularly uneasy as the departure of Eastern Bloc’s most populous nation from Comecon would trigger further financial and economic problems that would bring an end to communist rule in Central-Eastern Europe. After a series of strikes and demonstrations by employees of chief industrial regions, Poland was directly heading towards bankruptcy.

gen. Wojciech Jaruzelski

The Military Council of National Salvation was formed by the new First Secretary of the Polish United Workers' Party, General Wojciech Jaruzelski, who was determined to put an end to the demonstrations and crush the opposition by force if necessary. There is speculation whether Jaruzelski instigated martial law to prevent bloodshed if the Soviets and other Warsaw Pact countries were to enter Poland under the mutual assistance treaty, like in the Hungarian Revolution of 1956 and the invasion of Czechoslovakia in 1968. On 13 December 1981, Jaruzelski announced the introduction of martial law in a televised speech addressed to the entire nation. The Polish People’s Army, Citizens' Militia (MO), ZOMO special units and tanks rolled onto the streets to scare off demonstrators, begin regular patrols and maintain curfew. Intercity travelling was forbidden unless a permit was granted by the authorities, food shortages intensified and censorship was placed again on all media and post. The secret services (SB) wiretapped phones in public booths and state institutions.

On 16 December, pro-Solidarity miners organized a strike against the declaration of martial law at the Wujek Coal Mine in the industrial city of Katowice. The ZOMO squads, nicknamed „Communist Gestapo” by the opposition, brutally pacified Wujek, which resulted in 9 miners' deaths. All other demonstrations across Poland were met with an armed force, which utilized water cannons, tear gas, batons, truncheons and clubs to disperse crowds and beat protesters. Thousands were detained, and some were tortured in state prisons. On 31 August 1982, in the copper-mining town of Lubin, three people were mortally wounded. Until the end of the Martial Law on 22 July 1983, approximately 91 people were killed, though this figure varies and is still debated among historians.

Stan wojenny w Polsce (1981–1983)

Stan nadzwyczajny wprowadzony 13 grudnia 1981 roku na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, niezgodnie z Konstytucją PRL. Został zawieszony 31 grudnia 1982 roku, a zniesiono go 22 lipca 1983 roku. W trakcie jego trwania internowano łącznie 10 131 działaczy związanych z „Solidarnością”, a życie straciło około 40 osób, w tym 9 górników z kopalni „Wujek” podczas pacyfikacji strajku.

Stan wojenny wprowadzono na mocy podjętej niejednomyślnie uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 roku, na wniosek Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego – tymczasowego, niekonstytucyjnego organu władzy, a faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych. Został on poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 roku.

Już w czasie fali strajków sierpnia 1980 władze komunistyczne rozważały możliwość wprowadzenia stanu wojennego w celu powstrzymania niepokojów społecznych i zgaszenia rodzącego się ruchu demokratycznego. Przyczyny, dla których władze nie zdecydowały się wówczas na podjęcie tego rodzaju działań, nie zostały do końca wyjaśnione. Jest możliwe, że Biuro Polityczne KC PZPR postanowiło, że wobec mobilizacji społeczeństwa i groźby strajku generalnego wprowadzenie w tamtym momencie stanu wojennego może doprowadzić do eskalacji napięcia i otwartej konfrontacji ze społeczeństwem, co mogło spowodować niekontrolowany rozwój wypadków. Jednocześnie Biuro Polityczne KC KPZR, nie informując o niczym polskich towarzyszy, wydało 28 sierpnia 1980 rozporządzenie o mobilizacji czterech dywizji radzieckich stacjonujących w zachodnich okręgach wojskowych ZSRR z perspektywą ich wejścia na terytorium PRL na początku września 1980 roku, jeśli ogólnokrajowe strajki trwałyby nadal. W razie napotkania większego oporu zamierzano wysłać do Polski dodatkowe wojska.

Władze PRL ostatecznie poszły na kompromis zawierając porozumienia sierpniowe, co w konsekwencji doprowadziło do powstania NSZZ „Solidarność”.

Źr: Wikipedia

Polska-IE: Udostępnij
Okres przejściowy p
Łukasz Tygerski: Ci
EnglishIrishPolishRussian
EnglishIrishPolishRussian