Przez lata szara strefa w wielu branżach była traktowana niemal jako element krajobrazu gospodarczego. Ten okres pobłażliwości właśnie się skończył. Irlandzkie Revenue przechodzi do zdecydowanej ofensywy, a bilans jej ostatnich działań pokazuje wyraźną zmianę strategii.
W ciągu minionych 18 miesięcy urzędnikom udało się odzyskać z czarnego rynku ponad 10,5 mln euro. Aby uświadomić sobie skalę tego wyniku, wystarczy zestawić go z danymi z przeszłości – to kwota niemal równa tej, którą udało się ściągnąć z nieuczciwych podmiotów w ciągu czterech poprzednich lat łącznie.
Zmienił się też bezpowrotnie krajobraz kontroli skarbowych. Od czasu, gdy pięć lat temu dochodzenia w sprawach o działaniu w szarej strefie przyniosły skromne 98 tysięcy euro, Revenue wykonało ogromny skok technologiczny i kadrowy. Ostatnie 18 miesięcy to efekt intensywnych inwestycji w szkolenia oraz nowe narzędzia operacyjne. Tylko w roku ubiegłym inspektorzy przeanalizowali niemal 13 tysięcy podejrzanych przypadków, z czego 8 tysięcy zakończyło się bezpośrednią interwencją i odzyskaniem 8,3 mln euro.
Pierwsza połowa tego roku przyniosła kolejne 3,4 tysiąca interwencji na 6 tysięcy zbadanych sygnałów, co zasiliło budżet kwotą 2,28 mln euro. Jak twierdzi Revenue, ponieważ sporo kontrolowanych obszarów wiąże się ze szczytem sezonu wakacyjnego, a następnie jesiennego, ostateczny wynik za ten rok będzie znacznie wyższy.
Urzędnicy nie czekają już wyłącznie za biurkami na rozliczenia roczne. Revenue aktywnie przeczesuje media społecznościowe, szukając śladów niezarejestrowanej działalności, obrotu gotówką, a także wysyła inspektorów w teren. W kręgu zainteresowania służb znalazły się m.in. lokalne imprezy masowe, ale też krajowe festiwale i jarmarki – od Electric Picnic, przez Ploughing Championships, aż po wydarzenia bożonarodzeniowe. Wszędzie tam, gdzie przepływa duża ilość niezarejestrowanej gotówki, pojawiają się kontrolerzy.
Największy ciężar gatunkowy matactw wciąż nosi branża budowlana, która odpowiadała za jedną piątą zeszłorocznych spraw i 16% tegorocznych postępowań. Jednak schematy unikania opodatkowania rozlały się szeroko po innych sektorach. Na celowniku znalazł się rynku wynajmu nieruchomości – w latach 2022–2025 Revenue, współpracując z Radą ds. Najmu Mieszkaniowego (RTB), odzyskało niemal 3,5 mln euro od właścicieli lokali, którzy zarabiali na nielegalnym, przeludnionym wynajmie w uwłaczających warunkach. Najbliższe pół roku przynieść ma kolejne skoordynowane uderzenia w tę przestrzeń.
Równie gorąco jest w branży gastronomicznej i rozrywkowej. Nielegalny handel podczas dużych imprez i wyjazdów generuje 11% wszystkich spraw, z kolei punkty sprzedaży jedzenia na wynos to stałe 7% rejestrowanych naruszeń. Stojący na czele Stowarzyszenia Restauratorów Irlandii Adrian Cummins nie kryje zadowolenia z dokręcania śruby. Szacuje, że w samym sektorze gastronomicznym działa około tysiąca nieuczciwych podmiotów. Standardem stało się płacenie pod stołem, ukrywanie dochodów z VAT czy unikanie odprowadzania składek PRSI i podatku dochodowego. Co ciekawe, patologia ma charakter obiegu zamkniętego, gdyż nieuczciwi restauratorzy zaopatrują się u dostawców, którzy również żądają gotówki i nie wykazują obrotów. Na rynku znów pojawił się swego czasu zapomniany symbol „człowiek w białej furgonetce”, czyli osoba sprzedająca bez jakiejkolwiek dokumentacji.
Jednym z najbardziej niepokojących zjawisk, z którymi walczy obecnie Revenue, jest szara strefa w sektorze zdrowia i urody. Odpowiada ona obecnie za 4–5% spraw, ale jej dynamika rośnie w zastraszającym tempie. Problem wybuchł ze zwielokrotnioną siłą po pandemii COVID-19. Zamykanie salonów w czasie lockdownów sprawiło, że część pracowników zaczęła przyjmować klientów prywatnie w domach. Po zniesieniu obostrzeń wielu z nich nie wróciło już do legalnej pracy.
Branża zmaga się z masowym odpływem kadry, a stylistki paznokci, fryzjerki czy osoby wykonujące zabiegi z użyciem botoksu przechodzą do podziemia. Wyniki ankiety przeprowadzonej niedawno przez Irlandzkie Stowarzyszenie Spa i Urody (IAHS) wśród właścicieli salonów pokazują porażającą skalę, iż większość odchodzących pracowników porzuca etaty na rzecz pracy wyłącznie za gotówkę. Co gorsza, powszechnym procederem stało się jednoczesne wyłudzanie świadczeń socjalnych. Pracownicy proszą o dokumenty likwidacji stanowiska lub zwolnienia z pracy, rejestrują się jako bezrobotni, po czym przyjmują klientów w szarej strefie.
Prowadząca klinikę kosmetyczno-dermatologiczną w New Ross Denise Bennett-White od trzech dekad podkreśla, że uczciwe firmy stoją na z góry przegranej pozycji. Działając w pełni legalnie, ponoszą ogromne koszty ciągłych szkoleń, zakupu certyfikowanego sprzętu, ubezpieczeń oraz utrzymania rygorystycznych standardów sanitarnych. Nie są w stanie konkurować cenowo z osobami, które nie płacą ani centa podatku, nie mają ubezpieczenia i często nie posiadają pełnych kwalifikacji do wykonywania zabiegów inwazyjnych.
Zarówno przedstawiciele branży beauty, jak i reprezentanci Federacji Przemysłu Budowlanego (CIF) zgodnie wskazują, że bezkompromisowe działania Revenue to jedyna droga do przywrócenia rynkowej równowagi. Praworządne przedsiębiorstwa nie oczekują natomiast przywilejów, ale chcą po prostu równych szans w rywalizacji o klienta.
Istotnym ogniwem w tej batalii okazywali się bardzo często mieszkańcy kraju. Spadek społecznej tolerancji dla oszustw podatkowych widać w twardych liczbach. W 2024 roku do tutejszego Urzędu Skarbowego wpłynęło 930 formalnych zgłoszeń dotyczących szarej strefy. W 2025 roku liczba ta skoczyła aż do 1743.
Rzecznik Revenue stawia sprawę jasno, że w sprawach o naruszenie systemu podatkowego, reprezentowana przez niego instytucja wykorzystuje pełen wachlarz środków prawnych, od dolegliwych kar finansowych po sankcje karne.
Tym samym machina skarg, wniosków, weryfikacji i kontroli została wprawiona w ruch i nic nie wskazuje na to, by w najbliższych latach miała zwolnić.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by Highlight ID on Unsplash