Wielkanoc ma wiele barw, smaków i gestów, ale żaden z nich nie jest tak uniwersalny, tak głęboko zakorzeniony w ludzkiej historii jak jajko. Towarzyszy nam w tradycjach chrześcijańskich, ludowych i zupełnie świeckich – skromne, niepozorne, a jednocześnie pełne znaczeń, których nie sposób zignorować.
Początek życia zamknięty w skorupce
Na długo przed tym, zanim na świat przyszła idea celebrowania Wielkanocy, jajko było symbolem odrodzenia. Już starożytne kultury widziały w nim obraz początku, czegoś, co rodzi się w ciszy, skryte w delikatnej powłoce, a potem pęka, by wprowadzić na świat życie. To prosta metafora, ale działa od wieków, bo człowiek zawsze potrzebował opowieści o nadziei.
Chrześcijaństwo – zmartwychwstanie uchwycone w symbolu
Kiedy chrześcijaństwo spotkało się z dawnymi tradycjami wiosennymi, jajko stało się jednym z najbardziej oczywistych znaków zmartwychwstania. Zamyka w sobie ciszę Wielkiego Tygodnia i eksplozję światła Wielkiej Niedzieli.
Jajko – na zewnątrz martwe, w środku pełne możliwości, które przypominało wiernym o grobie Chrystusa, który nie był końcem, lecz początkiem nowej drogi.
Nie bez znaczenia był też Wielki Post, w czasie którego w wielu krajach, także w Irlandii czy Polsce, powstrzymywano się od jedzenia jaj. Gdy post się kończył, jajka wracały na stoły jako symbol radości i obfitości, coś w rodzaju kulinarnego „Alleluja”.
Zwyczaj malowania i darowania jajek
Barwienie jaj to tradycja równie stara jak sam symbol. Naturalne barwniki to znane nam do dzisiaj łupiny cebuli, buraki, liście, kwiaty, które zamieniały zwykłe jajka w małe dzieła sztuki. Dziś często zastępują je farbki i pisaki, ale idea pozostaje ta sama: ozdobione jajko niesie życzenia pomyślności.
Dawniej ofiarowywano je rodzinie, sąsiadom, przyjaciołom. Był to prosty, niezwykle ludzki gest, znak pokoju i dobrej woli, który wszyscy rozumieli bez słów.
Jajko w tradycjach ludowych – magia codzienności
Dawne ludowe wierzenia dodały jajku jeszcze więcej warstw znaczeń. Uważano je za amulet chroniący przed złym okiem, symbol płodności, domowego dobrobytu, zdrowia i siły. Toczenie jaj po trawie, ich wymiana czy wspólne spożywanie miały przywitać wiosnę i sprowadzić do domów trochę szczęścia.
Może właśnie dlatego przetrwały, bo były bliskie zwykłym ludziom, wpisane w życie bardziej niż jakikolwiek teologiczny traktat.
Współczesność – symbol, którego nie da się zastąpić
Dziś jajko wraca na wielkanocne stoły w wielu odsłonach, jest więc gotowane, malowane i czekoladowe. Nawet jeśli dla niektórych to już tylko część świątecznej zabawy, w głębi pozostaje echo dawnych znaczeń. Niezmiennie przypomina o początku, o nadziei, o wiośnie, która wraca mimo wszystko.
W świecie, który pędzi coraz szybciej, jajko trwa uparcie – proste, trwałe, symboliczne. I może właśnie w tym tkwi jego siła: daje nam coś stałego, coś, czego nie trzeba tłumaczyć.
Opr. Bogdan Feręc
Źr. Congregation of the Sisters of Mercy
Photo by Mustafa Bashari on Unsplash