Site icon "Polska-IE najbardziej politycznie-społeczno-gospodarczy portal informacyjny w Irlandii
Reklama
Reklama

Iluzja ekologii czy ukryty podatek? Irlandzki system zwrotu kaucji w ogniu krytyki

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Wprowadzony z wielką pompą irlandzki system zwrotu kaucji za plastikowe butelki i puszki po napojach (Deposit Return Scheme), miał być flagowym projektem proekologicznym Departamentu Środowiska. Miał uczyć mieszkańców odpowiedzialności, oczyszczać ulice i podnosić wskaźniki recyklingu do poziomów wyznaczanych przez nieomylną Unię Europejską.

Jednak z perspektywy wielu konsumentów oraz lokalnych przedsiębiorców, mechanizm ten z miesiąca na miesiąc coraz bardziej przypomina ukrytą opłatę fiskalną, która uderza w najuboższych i generuje wielomilionowe zyski bez jasnego przeznaczenia.

Niezadowolenie społeczne, ale też branży spożywczej, przybrało na sile po ujawnieniu danych finansowych za 2025 rok. Okazało się wówczas, że konsumenci w Irlandii nie odebrali z systemu kaucji kwoty szacowanej na około 60 milionów euro. Te gigantyczne, niezagospodarowane środki stały się kością niezgody pomiędzy rządem, parlamentem a sektorem handlowym.

60 milionów euro w próżni i zarzuty o „oszustwo”

Kwestia nieodebranych pieniędzy trafiła pod obrady parlamentarnej Komisji ds. Zmian Klimatu Oireachtas. Członkowie komisji wystąpili z oficjalną sugestią, aby bezpańskie 60 milionów euro zostało w całości przekazane do Skarbu Państwa. Propozycja ta wywołała oburzenie wśród detalistów, którzy od samego początku ponoszą operacyjne i finansowe koszty utrzymywania infrastruktury zwrotnej.

Na antenie radia RTÉ głos w imieniu niezadowolonych przedsiębiorców zabrał Alex Clelland, właściciel supermarketu Cleland’s w hrabstwie Laois. W mocnych słowach ocenił on postawę władz oraz samą konstrukcję programu: „Źle napisali nazwę tego programu, powinni napisać 'oszustwo’, bo jedynymi ludźmi czerpiącym z tego zyski jest rząd” – argumentował Clelland na antenie.

Zdaniem detalisty, w warunkach ciągłego wzrostu kosztów utrzymania (Cost of Living Crisis), nakładanie na obywateli dodatkowego ciężaru finansowego przy braku łatwego dostępu do zwrotu gotówki jest posunięciem nieuczciwym.

Wykluczenie seniorów i mieszkańców prowincji

Jednym z kluczowych zarzutów stawianych systemowi, jest ignorowanie realiów życia osób starszych oraz mieszkańców obszarów wiejskich. Dla wielu z nich wyjazd do większego supermarketu z torbami pełnymi pustych opakowań w celu odstania swojego w kolejce do automatu recyklingowego jest rozwiązaniem niepraktycznym lub wręcz niemożliwym.

W efekcie grupy te powracają do dawnych nawyków – wyrzucają butelki i puszki do domowych pojemników na odpady segregowane (tzw. zielonych lub niebieskich koszy), tracąc bezpowrotnie wpłacone kaucje.

„Oni ich nie przyniosą z powrotem i nie postawią tam, nie wrzucą do maszyny” – zauważył Alex Clelland. „Po prostu wrzucają je do pojemników na odpady nadające się do recyklingu, tak robią od lat. Z tego punktu widzenia są bez pieniędzy, ale dlaczego miałoby ich to dotyczyć? Dlaczego miałoby ich to dotyczyć?”.

Taka praktyka oznacza, że surowiec i tak trafia do ponownego przetwarzania poprzez standardowy system odbioru odpadów komunalnych, jednak obywatel zostaje ukarany finansowo za nieskorzystanie z dedykowanego automatu.

Koszty operacyjne małego biznesu i oddolne próby ratowania idei

Problem nie dotyczy jedynie portfeli konsumentów. Małe i średnie sklepy spożywcze zostały zobowiązane do zakupu, montażu i bieżącej obsługi maszyn przyjmujących opakowania. Utrzymanie sprzętu, zużycie energii elektrycznej oraz czas pracy personelu potrzebny na opróżnianie i czyszczenie urządzeń generują stałe obciążenia. W przypadku sklepu w Laois koszty te sięgają około 200 euro miesięcznie, więc kwoty niebagatelnej przy obecnych marżach w handlu detalicznym.

Aby zrekompensować wydatki i uniknąć sytuacji, w której maszyna staje się bezużytecznym rekwizytem, niektórzy właściciele poszukują nieszablonowych rozwiązań. Alex Clelland nawiązał współpracę z lokalnymi placówkami oświatowymi: „Musieliśmy znaleźć sposób, aby ta maszyna nadawała się do użytku, ponieważ jej utrzymanie wiąże się z kosztami. W tej chwili nadal nie jest to dla mnie wykonalne, więc skontaktowaliśmy się z miejscowymi szkołami i zapytaliśmy, czy chcą porozmawiać ze swoimi rodzicami”.

W ramach tej inicjatywy uczniowie zbierają butelki oraz puszki w domach, przynoszą je do szkoły, a stamtąd trafiają one do sklepowej maszyny. Uzyskana w ten sposób gotówka zasilają budżety szkolne. „To świetna wiadomość dla szkoły, ponieważ oznacza, że rodzice w ciągu roku proszą ich o mniejsze pieniądze, niezależnie od tego, czy chodzi o wycieczki dla dzieci, czy czegokolwiek innego” – dodał kupiec.

Statystyka kontra poczucie dochodowości

Zwolennicy programu zwracają uwagę na twarde dane ekologiczne. Przed wprowadzeniem kaucji w Irlandii przetwarzano zaledwie 49% plastikowych butelek. Po wdrożeniu nowego systemu poziom ten wzrósł do imponujących 90%. Z punktu widzenia unijnych dyrektyw środowiskowych projekt zakończył się zatem sukcesem.

Sceptycy, w tym sam Clelland, przyznają, że rozwiązanie ma swoje zalety w wymiarze ekologicznym, jednak krytykują jego koszty społeczne i ekonomiczne. Nawet ewentualne przekazanie części nieodebranych środków detalistom nie rozwiązałoby – zdaniem krytyków – fundamentalnego problemu, jakim jest nakładanie na mieszkańców dodatkowych obciążeń w czasach inflacji.

„Tak czy inaczej nie jestem z tego zadowolony, bo moim zdaniem klienci płacą za dużo” – podsumowuje Clelland. „Mam na myśli to, że ceny rosną, ponieważ rosną koszty utrzymania, a koszty utrzymania rosną, ponieważ są pewne rzeczy, na które żaden przedsiębiorca detaliczny nie ma wpływu, czy to będą koszty wynagrodzeń, czy energii elektrycznej, czy koszt paliwa, czy cokolwiek innego”.

*

Mówiąc całkiem szczerze, nie mogę zgodzić się z taką argumentacją. O ile butelki nie są oddawane, jest to problem osób, które zakupiły je wcześniej w sklepie. Jeżeli nie mają ochoty ich oddać, to ich prywatna sprawa. Natomiast dorabianie do tego ideologii o osobach starszych z mniejszych miejscowości i wsi, jest co najmniej przesadzone. Jeżeli staruszka lub staruszek mają na tyle siły, aby „przytargać” ze sklepu np. dwulitrową butelkę z wodą gazowaną, to jednak odniesienie już pustej, nie jest raczej ponad ich siły.

Inaczej jest z pieniędzmi z nieodebranych kaucji. Rzeczywiście, w systemie jest pewna luka, więc nadwyżki, mogłyby trafiać do właścicieli sklepów, aby ci pokryli koszt funkcjonowania urządzeń zgniatających. Jest tylko jeden problem. Jak wynika z danych statystycznych, w roku ubiegłym w Irlandii było nieco ponad 3630 sklepów spożywczych. Wykonując proste działanie matematyczne, czyli 60 mln € podzielić na 3637 sklepów, otrzymujemy kwotę 16 497.11 €.

Powstaje więc pytanie, czy mały sklep w Laosie, wyda na utrzymanie maszyny do odbioru puszek i butelek kwotę prawie 16 500 € rocznie?

Oczywiście to kwota uśredniona, bo mamy w ogólnej ilości sklepów w kraju zarówno placówki niewielkie – z jedną maszyną do recyklingu, jak i duże jednostki handlowe, które takich automatów mają kilka, a nawet kilkanaście. Oczywiście rząd mógłby przyjąć kwotę zwrotu w przeliczeniu na jedno urządzenie, by urealnić te stawki. W takim przypadku, problem zostałby rozwiązany definitywnie, a wilk byłby syty i owca cała. Resztę pieniędzy z butelkowej nadwyżki, gabinet mógłby natomiast roztrwonić, bo to robi w sposób doskonały.

Bogdan Feręc

Źr. News Talk

Photo by Brighten Silas on Unsplash

© Wszystkie materiały na stronie wydawcy Polska-IE chronione są prawem autorskim.
Reklama
Reklama
Reklama
Exit mobile version