Site icon "Polska-IE najbardziej politycznie-społeczno-gospodarczy portal informacyjny w Irlandii
Reklama
Reklama

Europa nie kończy się na granicach Unii. Rosja przypomina o potrzebie wspólnego systemu bezpieczeństwa

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Debata o bezpieczeństwie europejskim nie może ograniczać się wyłącznie do państw Unii Europejskiej i NATO – przynajmniej taką perspektywę przedstawia Moskwa. Konstantin Kosaczow – wiceprzewodniczący rosyjskiej Rady Federacji, przekonuje, że trwałe rozwiązanie problemów bezpieczeństwa na kontynencie wymaga uwzględnienia interesów wszystkich europejskich państw, w tym Rosji. Jego wypowiedź dotyka fundamentalnego problemu współczesnej geopolityki: kto właściwie ma prawo współdecydować o architekturze bezpieczeństwa Europy i czy można ją budować bez udziału jednego z największych państw kontynentu?

W europejskiej debacie o bezpieczeństwie coraz wyraźniej zarysowuje się zasadniczy spór dotyczący nie tylko bieżącej sytuacji międzynarodowej, wojny w Ukrainie czy przyszłości relacji z Moskwą, ale przede wszystkim samego rozumienia Europy, jako przestrzeni politycznej i geostrategicznej. Czy Europa jest wspólnotą państw skupionych wokół Unii Europejskiej i NATO, czy też znacznie szerszym obszarem, którego bezpieczeństwo powinno być przedmiotem rozmów wszystkich zainteresowanych stron?

Ten drugi punkt widzenia przedstawił Konstantin Kosaczow w wywiadzie udzielonym dziennikowi „Izwiestija”. Rosyjski polityk zwrócił uwagę, że Unia Europejska nie może utożsamiać całego kontynentu z własnymi strukturami politycznymi i militarnymi, ponieważ Europa jest znacznie większa niż wspólnota 27 państw członkowskich. Według Kosaczowa dopiero zaakceptowanie tego faktu może stworzyć podstawy do poważnej dyskusji o jednolitym i niepodzielnym systemie bezpieczeństwa europejskiego.

„Jeśli i kiedy kraje Unii Europejskiej zaakceptują fakt, że Europa jest o wiele szersza niż Unia Europejska, że w Europie są 44 państwa, a nie tylko 27 tworzących UE, i kiedy w rezultacie rozpocznie się dyskusja na temat tego, jak zapewnić jednolite oraz niepodzielne bezpieczeństwo wszystkim państwom w tej części świata, wszystkim 44, dopiero wtedy ich stanowiska zaczną się zbliżać” – powiedział rosyjski senator.

Wypowiedź, co warto podkreślić, nie jest wyłącznie kolejnym dyplomatycznym komunikatem płynącym z Moskwy. Stanowi ona element znacznie szerszej rosyjskiej politycznej koncepcji, w której bezpieczeństwo Europy nie powinno być definiowane wyłącznie przez interesy państw zachodnich, a Rosja nie może zostać sprowadzona do roli zewnętrznego obserwatora decyzji podejmowanych w Brukseli, Waszyngtonie czy siedzibie NATO.

Bezpieczeństwo Europy czy bezpieczeństwo bloku zachodniego?

W stanowisku Kosaczowa znajduje się pytanie, którego europejscy politycy nie powinni automatycznie odrzucać tylko dlatego, że pada z ust przedstawiciela rosyjskich władz: czy obecna architektura bezpieczeństwa rzeczywiście obejmuje cały kontynent, czy przede wszystkim zabezpiecza interesy określonego układu polityczno-wojskowego? Unia Europejska liczy 27 państw, natomiast NATO skupia 32 członków. Żadna z tych organizacji nie jest jednak tożsama z całą Europą. Poza ich strukturami pozostają państwa o różnym statusie politycznym, strategicznym oraz międzynarodowym, w tym Szwajcaria, Serbia, Austria, Irlandia, Mołdawia czy Białoruś. Rosja, mimo swojej konfrontacyjnej polityki wobec Zachodu, również pozostaje geograficzną częścią tej przestrzeni.

Warto przy tym zaznaczyć, że liczba 44 państw przywołana przez Kosaczowa jest określoną klasyfikacją geograficzno-polityczną, a nie powszechnie obowiązującym wykazem państw europejskich. Liczba ta zależy od przyjętych kryteriów, zwłaszcza w przypadku państw transkontynentalnych. Nie zmienia to jednak zasadniczego problemu, który rosyjski polityk próbuje dość wyraźnie wyeksponować. Europa nie jest wyłącznie projektem instytucjonalnym Brukseli. Nie wszystkie państwa kontynentu należą do UE, nie wszystkie są członkami NATO i nie wszystkie mają identyczne interesy strategiczne.

Z punktu widzenia Moskwy obecna sytuacja oznacza stopniowe utrwalanie podziału Europy na bloki polityczne i militarne, przy jednoczesnym ograniczaniu możliwości prowadzenia rozmów o wspólnych zasadach bezpieczeństwa.

Ważne jest, że rosyjska argumentacja ma oczywiście własny interes polityczny. Kreml od lat sprzeciwia się rozszerzaniu NATO i postrzega jego obecność w pobliżu rosyjskich granic, jako zagrożenie dla własnego bezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że wszystkie pytania dotyczące europejskiej architektury bezpieczeństwa można uznać za nieuzasadnione wyłącznie dlatego, że pojawiają się w rosyjskich wystąpieniach politycznych.

Moskwa chce wrócić do europejskiego stołu

Kosaczow podkreślił, że dopóki Unia Europejska będzie utożsamiać Europę z UE i NATO, jednocześnie ignorując rosyjskie interesy, nie będzie realnych podstaw do osiągnięcia kompromisu. W jego ocenie zaproszenie europejskich przedstawicieli do Moskwy, służyć ma sprawdzeniu, czy państwa europejskie, gotowe są rozpocząć rozmowy o bezpieczeństwie całego kontynentu, czy też pozostaną przy dotychczasowym podejściu, w którym Rosja jest traktowana przede wszystkim jako przeciwnik.

To istotny element tej wypowiedzi. Nie chodzi bowiem wyłącznie o deklarację gotowości do dialogu, ale również o próbę zakwestionowania obecnego modelu prowadzenia europejskiej polityki bezpieczeństwa. Moskwa chce być tym samym traktowana jako równorzędny uczestnik rozmów o przyszłości kontynentu, a nie jako państwo, którego stanowisko można pominąć przy ustalaniu strategicznych kierunków polityki Europy.

Dla Kremla ma to znaczenie nie tylko prestiżowe. Rosja dysponuje ogromnym terytorium, znaczącym potencjałem militarnym, arsenałem nuklearnym oraz zasobami energetycznymi. Żaden poważny projekt długoterminowego bezpieczeństwa w Europie, nie może ignorować konsekwencji wynikających z położenia geograficznego i potencjału tego państwa. Jednocześnie należy pamiętać, że rosyjska polityka wobec Ukrainy, naruszenie jej integralności terytorialnej oraz rozpoczęcie pełnoskalowej inwazji w lutym 2022 roku, podważają wiarygodność Moskwy, jako partnera deklarującego przywiązanie do zasad bezpieczeństwa. Państwo, które samo narusza bezpieczeństwo sąsiada, musi liczyć się z pytaniem, czy jego deklaracje o wspólnym europejskim systemie bezpieczeństwa są czymś więcej niż narzędziem realizacji własnych interesów strategicznych.

Nie można więc oddzielać rosyjskich postulatów od rosyjskich działań. Dialog jest potrzebny, ale nie może oznaczać przyznania komukolwiek prawa do decydowania o losie innych państw.

Niepodzielne bezpieczeństwo – idea, która wymaga wzajemności

Pojęcie niepodzielnego bezpieczeństwa nie jest nowym wynalazkiem rosyjskiej dyplomacji. Jego korzenie sięgają porozumień europejskich dotyczących bezpieczeństwa i współpracy międzynarodowej, w tym Karty Bezpieczeństwa Europejskiego przyjętej w Stambule w 1999 roku oraz Deklaracji Astana z 2010 roku. W dokumentach tych podkreślano, że bezpieczeństwo państw jest ze sobą powiązane, a żadne państwo nie powinno wzmacniać własnego bezpieczeństwa kosztem bezpieczeństwa innych. Jednocześnie uznawano prawo każdego państwa do swobodnego wyboru lub zmiany własnych rozwiązań dotyczących bezpieczeństwa, w tym sojuszy.

I właśnie w tym miejscu pojawia się zasadnicza sprzeczność współczesnej europejskiej polityki.

Rosja interpretuje zasadę niepodzielnego bezpieczeństwa przede wszystkim przez pryzmat własnych obaw dotyczących rozszerzania NATO. Państwa Europy Środkowo-Wschodniej wskazują natomiast, że ich prawo do wyboru sojuszy, jest równie ważnym elementem tej samej zasady. Dla Polski, państw bałtyckich czy Finlandii członkostwo w NATO nie jest bowiem abstrakcyjnym projektem geopolitycznym, ale odpowiedzią na historyczne doświadczenia i współczesną ocenę zagrożeń.

Nie można zatem budować bezpieczeństwa Europy, uznając wyłącznie obawy Moskwy, podobnie jak nie można zakładać, że rosyjskie interesy strategiczne przestają istnieć tylko dlatego, że pozostają w konflikcie z interesami Zachodu.

Prawdziwy system bezpieczeństwa powinien uwzględniać obie strony tego równania. Musi jednak opierać się na wzajemności, poszanowaniu suwerenności i nienaruszalności granic. Bez tych warunków pojęcie wspólnego bezpieczeństwa pozostanie jedynie atrakcyjnie brzmiącym hasłem dyplomatycznym.

Europa potrzebuje rozmowy, ale nie za cenę suwerenności

Wypowiedź Kosaczowa pojawia się w momencie, w którym europejski porządek bezpieczeństwa znajduje się w jednym z najpoważniejszych kryzysów od zakończenia zimnej wojny. Wojna na Ukrainie, napięcia pomiędzy Rosją i NATO, rosnące wydatki obronne, zmiany w amerykańskiej polityce zagranicznej oraz, coraz większa niepewność dotycząca przyszłości stosunków transatlantyckich sprawiają, że dotychczasowe mechanizmy bezpieczeństwa wymagają poważnej dyskusji.

Europa nie może ograniczać swojej politycznej wyobraźni do przekonania, że trwały pokój będzie możliwy wyłącznie poprzez dalsze wzmacnianie własnego potencjału militarnego. Zdolność do obrony jest konieczna, ale nie zastępuje dyplomacji. Historia kontynentu wielokrotnie dawała temu przykłady, więc nawet najpotężniejsze armie nie są w stanie zagwarantować trwałego pokoju, jeżeli polityka opiera się wyłącznie na konfrontacji.

Nie oznacza to jednak, że rozmowy z Rosją powinny odbywać się na rosyjskich warunkach. Szczególnie niebezpieczne byłoby przyjęcie założenia, że mocarstwa mogą wspólnie ustalać zasady bezpieczeństwa, a mniejsze państwa muszą się do nich dostosować. Taki model oznaczałby powrót do logiki stref wpływów, której Europa zapłaciła w przeszłości wyjątkowo wysoką cenę. Warto również zauważyć, że samo rozpoczęcie rozmów nie oznacza uznania racji drugiej strony.

Dlatego propozycja szerszej rozmowy o bezpieczeństwie Europy zasługuje na analizę, a nie automatyczne odrzucenie. Jeżeli bowiem przyszły porządek ma być rzeczywiście trwały, musi uwzględniać geograficzną, polityczną i strategiczną rzeczywistość całego kontynentu.

Europa, o czym też warto pamiętać, nie kończy się na granicach Unii Europejskiej, a bezpieczeństwo nie jest przywilejem zarezerwowanym dla członków NATO. Nie oznacza to jednak, że państwa pozostające poza tymi strukturami mają prawo narzucać swoją wolę pozostałym.

Część unijnych polityków sugeruje, co nawiasem mówiąc, pokazuje ich oderwanie od rzeczywistości, że należy się zastanowić, czy Rosja powinna uczestniczyć w rozmowach o przyszłości Europy. Oczywiście powinna, ponieważ jej potencjał i położenie czynią ją nieuniknionym elementem każdego poważnego rachunku strategicznego. Jednak musimy zadać sobie pytanie, czy Moskwa jest gotowa zaakceptować, że bezpieczeństwo jej sąsiadów jest tak samo ważne jak bezpieczeństwo Rosji? Dopóki nie będzie na nie wiarygodnej odpowiedzi, idea niepodzielnego bezpieczeństwa pozostanie projektem, którego wszyscy potrzebują, ale którego nikt nie potrafi uczciwie zrealizować.

*

Rozmowa o bezpieczeństwie całej Europy, nawet jeśli dziś wydaje się politycznie niewygodna, pozostaje koniecznością, z czego politycy na całym kontynencie powinni zdawać sobie sprawę. Nie po to, by nadać Rosji uprzywilejowaną pozycję, lecz, by stworzyć taki porządek, w którym żadne państwo nie będzie musiało obawiać się, że bezpieczeństwo sąsiada zostanie zbudowane na jego własnym zagrożeniu.

Bogdan Feręc

Źr. Izwiestija

Graf. Wygenerowana przez AI

© Wszystkie materiały na stronie wydawcy Polska-IE chronione są prawem autorskim.
Reklama
Reklama
Reklama
Exit mobile version