Jedna z największych irlandzkich firm przemysłowych może w najbliższych miesiącach znaleźć się w centrum unijnej polityki sankcyjnej wobec Rosji. Choć Komisja Europejska nie podjęła jeszcze decyzji, trwają analizy dotyczące ewentualnego objęcia restrykcjami eksportu tlenku glinu produkowanego przez zakład Aughinish Alumina z hrabstwa Limerick.
Sprawa ma szczególne znaczenie nie tylko dla samej rafinerii, ale również dla irlandzkiej gospodarki oraz europejskiego przemysłu aluminium. Ewentualne sankcje mogłyby wpłynąć na funkcjonowanie zakładu zatrudniającego około 460 osób, a także na łańcuchy dostaw wykorzystywane przez producentów samochodów, firmy budowlane i przemysł opakowaniowy w całej Europie.
Raport rządu nie potwierdził wsparcia dla rosyjskiej machiny wojennej
Z nieopublikowanego raportu przygotowanego przez irlandzki Departament Przedsiębiorczości, z którym zapoznał się dziennik „Irish Independent”, wynika, że nie znaleziono dowodów potwierdzających, iż Aughinish Alumina wspiera rosyjskie działania wojenne. Minister przedsiębiorczości Peter Burke poinformował, że spółka przekazała władzom dane wskazujące, iż tlenek glinu produkowany w Limerick nie jest wykorzystywany do celów wojskowych, lecz służy wyłącznie do produkcji aluminium przeznaczonego na eksport z Rosji.
Jednocześnie resort zaznaczył, że nie był w stanie niezależnie zweryfikować tych informacji. W raporcie podkreślono, że od 2022 roku brakuje wiarygodnych danych dotyczących wewnętrznego obrotu surowcami na terytorium Rosji, co uniemożliwia jednoznaczną ocenę końcowego przeznaczenia aluminium.
Rosja pozostaje największym odbiorcą
Mimo trwającej wojny i obowiązujących sankcji na wiele rosyjskich sektorów, eksport tlenku glinu z Irlandii do Rosji nie zmalał. Wręcz przeciwnie – według raportu od 2023 roku sprzedaż wzrosła w związku z presją handlową wynikającą z obowiązujących restrykcji.
Dane Centralnego Urzędu Statystycznego pokazują, że w maju aż połowa całego irlandzkiego eksportu tlenku glinu trafiła właśnie do Rosji. Kolejnymi największymi odbiorcami były Francja, Szwecja oraz Islandia. Autorzy raportu zwracają jednocześnie uwagę na wyraźny spadek dostaw do części państw Unii Europejskiej, podczas gdy eksport do Rosji systematycznie rósł.
Komisja Europejska analizuje sytuację
Komisja Europejska potwierdziła, że szczegółowo analizuje raport przygotowany przez irlandzki rząd oraz bada znaczenie zakładu Aughinish Alumina dla rosyjskiego i europejskiego rynku aluminium.
Bruksela podkreśla, że musi znaleźć równowagę pomiędzy dalszym zwiększaniem presji gospodarczej na Rosję a ochroną strategicznych gałęzi przemysłu w państwach członkowskich.
– Aluminium jest surowcem o kluczowym znaczeniu – przypomniał rzecznik Komisji Europejskiej, wskazując na jego znaczenie dla przemysłu motoryzacyjnego, budownictwa i produkcji opakowań.
Ukraina domaga się zakazu eksportu
Na państwa członkowskie Unii Europejskiej wywierana jest presja ze strony Ukrainy, która domaga się objęcia tlenku glinu kolejnym pakietem sankcji wobec Rosji.
Impulsem do tych działań było śledztwo przeprowadzone przez „Irish Times” oraz Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP). Według jego ustaleń tlenek glinu produkowany w Limerick trafia do rosyjskich hut aluminium, które mają dostarczać surowiec przedsiębiorstwom realizującym zamówienia dla rosyjskiego sektora obronnego.
Obecnie jednak tlenek glinu nie znajduje się na liście produktów objętych unijnymi sankcjami.
Właścicielem jest rosyjski koncern
Dodatkowe kontrowersje budzi struktura właścicielska zakładu. Aughinish Alumina należy do rosyjskiego koncernu metalurgicznego Rusal, będącego częścią grupy EN+, której współwłaścicielem jest objęty sankcjami rosyjski biznesmen Oleg Deripaska. Sam zakład funkcjonuje jednak na terytorium Irlandii i odgrywa ważną rolę w krajowym przemyśle, zapewniając setki miejsc pracy oraz znaczący udział w eksporcie.
Możliwość objęcia zakładu nowymi sankcjami budzi niepokój władz lokalnych. Burmistrz Limerick John Moran zaapelował do irlandzkiego rządu o wsparcie dla rafinerii, podkreślając jej znaczenie dla regionalnej gospodarki i zatrudnienia. Ewentualne ograniczenia mogłyby odbić się nie tylko na samej spółce, ale również na firmach współpracujących z zakładem oraz całym łańcuchu dostaw w regionie.
Bruksela jeszcze nie podjęła decyzji
Na razie w instytucjach unijnych nie trwają intensywne negocjacje dotyczące nowych ograniczeń. Rozmowy mają zostać wznowione po wakacyjnej przerwie.
Dyskusja nie będzie jednak łatwa. Już podczas prac nad 21. pakietem sankcji wobec Rosji kilka państw członkowskich, w tym Grecja, Austria i Portugalia – sprzeciwiało się części proponowanych restrykcji, argumentując, że mogłyby one zaszkodzić ich własnym gospodarkom. Jednocześnie minister spraw zagranicznych Estonii Margus Tsahkna wielokrotnie apelował o całkowity zakaz eksportu tlenku glinu z Unii Europejskiej do Rosji. Podobne stanowisko wyraził również Parlament Europejski, który na początku miesiąca przyjął niewiążącą rezolucję wzywającą do wprowadzenia takich ograniczeń.
Decyzja będzie wymagała szerokiego poparcia
Jeżeli propozycja zostanie włączona do kolejnego pakietu sankcji wobec Rosji, będzie wymagała jednomyślnej zgody wszystkich 27 państw członkowskich Unii Europejskiej. Alternatywnie zakaz eksportu mógłby zostać przyjęty jako środek handlowy, co wymagałoby większości kwalifikowanej państw członkowskich.
Na obecnym etapie nie przesądzono, którą ścieżkę wybierze Komisja Europejska. Pewne jest natomiast, że decyzja będzie miała istotne znaczenie zarówno dla irlandzkiego przemysłu, jak i dla unijnej strategii wobec Rosji. W przypadku wprowadzenia nowych ograniczeń konsekwencje odczują nie tylko właściciele zakładu w Limerick, ale również europejskie przedsiębiorstwa uzależnione od stabilnych dostaw aluminium.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Fot. CC Graham Horn