Irlandzcy przedstawiciele środowiska medialnego ostrzegają, że rozwój sztucznej inteligencji może w skrajnym scenariuszu podważyć fundamenty demokracji w kraju oraz doprowadzić do głębokiego kryzysu w branży dziennikarskiej. Komisja Oireachtas ds. Sztucznej Inteligencji, po wysłuchaniu opinii przedstawicieli sektora medialnego i organizacji zajmujących się edukacją medialną, uznała, że potencjalne skutki niekontrolowanego rozwoju technologii AI mogą być poważne dla funkcjonowania instytucji demokratycznych.
Podczas prac Komisji głos zabrali przedstawiciele Krajowego Związku Dziennikarzy (NUJ), Media Literacy Ireland oraz NewsBrands Ireland, czyli organizacji reprezentującej 16 krajowych wydawców wiadomości. Dyskusja koncentrowała się wokół rosnącej skali dezinformacji, wykorzystania technologii deepfake, problemów związanych z prawem autorskim oraz zjawiska generowania fałszywych artykułów przy użyciu sztucznej inteligencji.
Przewodnicząca NewsBrands Ireland Sammi Bourke ostrzegła, że sektor wydawniczy znajduje się w punkcie krytycznym. W jej ocenie zagrożone są nie tylko same przedsiębiorstwa medialne, ale również jakość informacji, a w konsekwencji stabilność systemu demokratycznego. Podkreśliła, że decyzje podejmowane obecnie przesądzą o tym, czy sztuczna inteligencja stanie się narzędziem wzmacniającym demokrację, czy też technologią, która stopniowo podważy jej fundamenty.
Jednym z głównych zarzutów środowiska medialnego wobec firm technologicznych jest wykorzystywanie treści dziennikarskich do trenowania dużych modeli językowych bez zgody i bez wynagrodzenia dla twórców. Zdaniem Bourke zagraża to finansowym podstawom funkcjonowania mediów i może prowadzić do erozji profesjonalnego dziennikarstwa. Kierująca Europejskim Obserwatorium Mediów Cyfrowych Eileen Culloty zwróciła uwagę na rosnącą skalę oszustw i niskiej jakości treści generowanych przez sztuczną inteligencję. Jej zdaniem, mimo wygody korzystania z narzędzi AI, systemy te pozostają nieprzejrzyste i podatne na błędy, co może osłabiać proces racjonalnego podejmowania decyzji przez społeczeństwo.
Zastępca sekretarza generalnego NUJ Séamus Dooley podkreślił, że sztuczna inteligencja nie jest wyłącznie kwestią ekonomiczną, lecz ma bezpośrednie znaczenie dla jakości demokracji. Wskazał na konieczność pilnego wprowadzenia skutecznego nadzoru nad rozwojem technologii. Jako przykład zmian zachodzących w branży medialnej przywołał niedawne zwolnienia w „The Washington Post”, które zbiegły się z dużymi inwestycjami właściciela tytułu w technologie sztucznej inteligencji.
Przedstawiciele środowiska dziennikarskiego alarmują również w sprawie naruszeń praw autorskich. Według NUJ prace dziennikarzy są często wykorzystywane przez firmy technologiczne bez zgody i bez wynagrodzenia, co określono jako „hurtową kradzież materiałów”. Dodatkowym wyzwaniem dla mediów jest zmiana sposobu konsumpcji informacji. Według przedstawicieli NewsBrands Ireland ponad trzy czwarte użytkowników korzystających z wyszukiwarek opartych na sztucznej inteligencji nie przechodzi do materiałów źródłowych, na podstawie których generowane są odpowiedzi. Oznacza to spadek ruchu na stronach informacyjnych i utratę przychodów reklamowych.
Podczas prac Komisji pojawiło się również pytanie o możliwość rekompensowania strat poprzez rozwój modeli subskrypcyjnych. Jednak, jak wskazano, nawet treści dostępne za opłatą bywają wykorzystywane do trenowania modeli AI.
Dyskusja wokół sztucznej inteligencji w Irlandii wpisuje się w szerszy, globalny spór o regulację nowych technologii. Z jednej strony podkreśla się ich potencjał w zwiększaniu dostępu do informacji i usprawnianiu pracy. Z drugiej, rosną obawy o wpływ AI na rynek pracy, jakość debaty publicznej oraz bezpieczeństwo systemów demokratycznych. W ocenie wielu ekspertów najbliższe lata będą kluczowe dla określenia roli sztucznej inteligencji w przestrzeni publicznej.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Photo by Igor Omilaev on Unsplash