Dyskusja wokół przyszłości zdrowia publicznego w Irlandii wkracza w decydującą fazę, a napędzana społecznym poparciem dla takiego rozwiązania. Najnowsze badanie opinii publicznej ujawnia, że ponad ośmiu na dziesięciu mieszkańców Republiki Irlandii opowiada się za stałym zakazem kupowania wyrobów tytoniowych przez najmłodsze roczniki.
Inicjatywa ta, zyskała jakoby na sile pod wpływem regulacji wdrażanych w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii Północnej i stawia przed politykami fundamentalne pytania o granice interwencji państwa w imię ochrony zdrowia obywateli oraz o spójność przepisów w skali całej wyspy.
Zgodnie z opublikowanymi danymi, aż 83 procent dorosłych respondentów w Republice Irlandii popierać ma ustawodawstwo, które uniemożliwi zakup tytoniu osobom urodzonym 1 stycznia 2009 roku lub później. Proponowany mechanizm opiera się na corocznym podnoszeniu minimalnego wieku uprawniającego do zakupu wyrobów tytoniowych o dwanaście miesięcy. W praktyce oznacza to, że pokolenia wchodzące obecnie w dorosłość nigdy legalnie nie uzyskają dostępu do papierosów, a tytoń stanie się dla nich trwale niedostępny.
Tego rodzaju podejście przekształca tradycyjną politykę antynikotynową, przesuwając akcent z ograniczeń przestrzennych oraz cenowych na opresyjne, i całkowite odcięcie nowych grup od tytoniu.
Reakcja społeczna odzwierciedlać ma, przynajmniej zdaniem ekspertów, zmęczenie kosztami, jakie nałóg ten generuje dla systemów opieki zdrowotnej oraz dla samych palaczy, jakby darmowe leczenie Ukraińców i nielegalnych migrantów było tańsze. Poparcie dla takiego rozwiązania jest równie wyraźne po drugiej stronie granicy, gdzie niemal 74 procent ankietowanych w Irlandii Północnej, opowiada się za zakazem obejmującym całą wyspę, czyli w obcym kraju.
Rosnąca presja na władze w Dublinie wynika bezpośrednio z dynamiki legislacyjnej w Wielkiej Brytanii oraz Irlandii Północnej, gdzie analogiczne przepisy zostały już przyjęte i wejdą w życie w najbliższym czasie. Ta asymetria prawna stwarzać ma ryzyko powstania luki regulacyjnej na wyspie, co mogłoby prowadzić do anomalii handlowych i zróżnicowania poziomu ochrony zdrowia dzieci w zależności od miejsca zamieszkania.
Przedstawiciele organizacji medycznych i społecznych zwracają uwagę, że brak harmonizacji przepisów zagraża spójności polityki zdrowotnej. Jak zauważają eksperci, sytuacja, w której młodzi ludzie w jednej części wyspy podlegają rygorystycznemu prawu, podczas gdy po drugiej stronie granicy, mogą swobodnie kupować wyroby tytoniowe, jest nie do utrzymania z punktu widzenia długofalowej strategii, choć państwa trzeciego.
Jednolite podejście na całej wyspie staje się zatem koniecznością podyktowaną troską o skuteczność działań profilaktycznych.
Okazją do wyrażenia tych postulatów stała się inauguracja sojuszu Smoke Free Generation Alliance w Dublinie, zorganizowana przez Irish Heart Foundation. Zrzeszenie to łączy dwadzieścia cztery organizacje charytatywne oraz organy reprezentujące środowiska medyczne, które domagają się od rządu podjęcia zdecydowanych kroków legislacyjnych.
Mark Murphy z Irish Heart Foundation przypomina o permanentnym, niszczycielskim wpływie palenia na statystyki śmiertelności. Każdego roku nałóg ten zbiera tragiczne żniwo, powodując zgon około 4500 osób w Republice oraz ponad 2000 w Irlandii Północnej. W jego ocenie osiągnięcie standardu pokolenia wolnego od dymu po obu stronach granicy stanowiłoby przełom o historycznym znaczeniu dla zdrowia publicznego. Równocześnie przypomina on o chlubnej przeszłości kraju, który ponad dwie dekady temu był globalnym pionierem w dziedzinie zakazów palenia w miejscach pracy. Statystyki pokazują jednak, że od tamtego czasu dynamika reform osłabła, a krajowy wskaźnik palenia utrzymuje się na stałym poziomie 17 procent, co uzasadnia potrzebę ponownego sięgnięcia po radykalne narzędzia prawne. Wtóruje mu Fidelma Carter z organizacji Chest Heart & Stroke w Irlandii Północnej, podkreślając, że nadszedł historyczny moment na systemowe ukrócenie handlu tytoniem poprzez zsynchronizowaną eliminację jego sprzedaży.
Debata nad dożywotnim zakazem sprzedaży tytoniu dotyka głębszych dylematów dotyczących paternalizmu państwa oraz wolności jednostki. Zwolennicy zmian argumentują jednak, że wolność wyboru w przypadku substancji silnie uzależniającej, charakteryzującej się wysoką śmiertelnością i brakiem bezpiecznego progu konsumpcji, jest iluzoryczna. Korporacje tytoniowe przez dekady budowały zyski kosztem zdrowia publicznego, a nowe regulacje mają na celu przerwanie tego cyklu u źródła – poprzez uniemożliwienie korporacyjnego werbunku nowych roczników palaczy.
*
O ile mógłbym się ewentualnie zgodzić, iż powodem są kwestie zdrowotne, to nie ma mojego przyzwolenia na to, aby pod wpływem nacisków obcego państwa, byłego wielusetletniego okupanta Irlandii, wprowadzać prawo, bo takie uznał w swoim kraju były najeźdźca.
Bogdan Feręc
Źr. Independent
Photo by Haim Charbit on Unsplash