Site icon "Polska-IE najbardziej politycznie-społeczno-gospodarczy portal informacyjny w Irlandii
Reklama
Reklama

Analiza: Architektura nowego porządku? Szczyt wielkiej trójki wytyczy strefy wpływów?

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Dzisiaj na marginesie szczytu Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) w Shenzhen, dochodzi do wydarzenia bez precedensu w nowoczesnej historii stosunków międzynarodowych. Przy jednym stole zasiadają prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump, prezydent Chińskiej Republiki Ludowej Xi Jinping oraz prezydent Federacji Rosyjskiej Władimir Putin. Jest to pierwsze w historii bezpośrednie trójstronne spotkanie przywódców państw dysponujących trzema najpotężniejszymi armiami świata i dominującymi arsenałami nuklearnymi.

Wydarzenie to natychmiast wywołało powszechne porównania do konferencji jałtańskiej z lutego 1945 roku, kiedy to Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill i Józef Stalin decydowali o kształcie powojennego świata. Jednak analitycy i badacze stosunków międzynarodowych przestrzegają przed dosłownym traktowaniem tej analogii. Dzisiejsze spotkanie w Shenzhen odzwierciedla zupełnie inną dynamikę sił, bo zamiast trzech wojennych sojuszników próbujących wyznaczyć strefy wpływów na zgliszczach starych mocarstw, przy stole zasiadają trzej przywódcy o głęboko sprzecznych celach, zróżnicowanym potencjale strategicznym i skrajnie odmiennych motywacjach politycznych.

1. Shenzhen zamiast Jałty

Zorganizowanie tego trójstronnego spotkania w Shenzhen, czyli w kluczowym chińskim centrum technologicznym i przemysłowym, niesie ze sobą ogromny ładunek symboliczny. Trump przybył do Chin bezpośrednio po szczycie Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) w Manili, w momencie gdy polityczna architektura Azji i Pacyfiku przechodzi istotne przeformowanie.

Porównania do Jałty natrafiają na zasadniczy opór natury strukturalnej. Jak podkreśla dr Vuk Vuksanovic z Wydziału Studiów Wojennych King’s College w Londynie: „To dalekie od nowej Jałty. W Jałcie faktycznie mieliśmy wizję tego, jak będzie wyglądał świat i gdzie potencjalnie przebiegać będzie linia demarkacyjna między supermocarstwami. Nie mamy niczego podobnego, nawet zarysu tego, w tej chwili”.

W 1945 roku mocarstwa sprzymierzone dysponowały sprecyzowaną wizją podziału Niemiec i struktury bezpieczeństwa w Europie Wschodniej. Dzisiejszy szczyt odbywa się natomiast w warunkach płynności i niepewności. Zamiast budowania nowego trwałego ładu, mamy do czynienia z próbą zarządzania nakładającymi się kryzysami przez trzech przywódców, których profesor Scott Lucas z University College Dublin charakteryzuje zwięźle jako zestawienie „ego Trumpa, taktyki Putina i strategii Chin”.

Formalna i rzeczywista agenda spotkania

Agenda rozmów odzwierciedla głębokie pęknięcia priorytetów między Waszyngtonem, Pekinem i Moskwą:

2. Strategia walki o dziedzictwo i odzyskanie inicjatywy

Donald Trump przybywa do Shenzhen w wysoce złożonym położeniu wewnętrznym i międzynarodowym. Analitycy wskazują, że jest on liderem najbardziej zdeterminowanym, by wywieźć ze szczytu jakikolwiek rezultat, który da się przedstawić opinii publicznej w USA, jako dyplomatyczne zwycięstwo.

Presja polityki wewnętrznej i konflikty regionalne

Sytuacja polityczna w Stanach Zjednoczonych w istotny sposób ogranicza pole manewru amerykańskiego prezydenta:

  1. Porażka w wyborach uzupełniających: Po druzgocącej przegranej Partii Republikańskiej i przejęciu kontroli nad obiema izbami Kongresu przez Partię Demokratyczną, Trump musiał stawić czoła słabnącej pozycji ustrojowej w kraju.
  2. Kryzys w polityce Bliskowschodniej: Obietnice z kampanii z 2024 roku dotyczące unikania „wiecznych wojen” uległy konfrontacji z rzeczywistością w postaci konfliktu z Iranem. Obecny impas na Bliskim Wschodzie, określany mianem „zamrożonej wojny”, osłabia wizerunek Trumpa, jako negocjatora sprawczego.
  3. Presja ze strony Kongresu: Nawet wewnątrz własnego obozu politycznego Trump mierzy się z naciskami na utrzymanie twardej linii wobec Pekinu i rozliczenie Rosji, co utrudnia elastyczne ustępstwa.

Dyplomacja nuklearna i relacje z Nvidią

Kluczowym elementem amerykańskiej propozycji ma być próba zbudowania nowego formatu rozbrojeniowego. Po wygaśnięciu w lutym traktatu New START (podpisanego pierwotnie w 2010 r. między USA a Rosją), Waszyngton odmówił jego prostego przedłużenia. Trump domaga się trójstronnego układu obejmującego rosnący potencjał nuklearny Chin. Pekin stanowczo odrzuca jednak pomysł przystępowania do porozumienia, przy którego tworzeniu nie brał udziału.

W relacjach z Chinami Waszyngton próbuje natomiast balansować między konfrontacją gospodarczą a stabilizacją rynków. Pod koniec ubiegłego roku opanowano drastyczną wojnę celną – w jej szczytowym momencie amerykańskie taryfy na towary chińskie sięgały 145%, zaś odwetowe taryfy Pekinu wynosiły 125%. Po tymczasowym rozejmie uzgodnionym w październiku 2025 r. w Busan, a następnie przedłużonym do 10 stycznia 2027 r., USA częściowo złagodziły restrykcje dotyczące sprzedaży do Chin układów scalonych AI firmy Nvidia.

Relacje te pozostają jednak napięte ze względu na incydenty szpiegostwa przemysłowego (jak sprawa singapurskiej firmy Megaspeed oskarżanej o omijanie kontroli eksportu chipów Nvidia) oraz utrzymujące się ograniczenia eksportowe.

3. Przełamanie izolacji i gra na czas

Dla Władimira Putina sam fakt zasiadania przy stole na równi z prezydentami USA i Chin stanowi istotne osiągnięcie wizerunkowe i strategiczne. Po niemal pięciu latach pełnoskalowej wojny na Ukrainie, podstawa polityki Kremla skupia się na usankcjonowaniu zysków terytorialnych i zatrzymaniu presji ekonomicznej ze strony Zachodu.

Strategia dyplomatyczna wobec Ukrainy i USA

Wysłannicy Białego Domu Steve Witkoff i Jared Kushner prowadzili bezpośrednie rozmowy z przedstawicielami Rosji i Ukrainy w Abu Zabi (10–11 listopada), a następnie złożyli wizyty w Kijowie i Moskwie. Trump publicznie sugerował bliskość „wielkiego porozumienia” dotyczącego architektury bezpieczeństwa w Europie.

Sytuacja ta wywołuje poważne obawy u sojuszników z NATO i władz Ukrainy:

Partnerstwo z Chinami i zależność surowcowa

Trwałe zbliżenie z Pekinem pozostaje fundamentem odporności gospodarczej Rosji. Od czasu ogłoszenia partnerstwa „bez ograniczeń” w 2022 roku, Chiny stały się głównym partnerem handlowym Moskwy. Podczas majowego szczytu w Pekinie Xi i Putin podpisali ponad 40 umów o współpracy strategicznej. Eksport rosyjskiej ropy do Chin wzrósł o 35% w pierwszym kwartale 2026 roku, a Pekin konsekwentnie ignoruje presję Zachodu w kwestii ograniczenia dostaw komponentów podwójnego zastosowania dla rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego.

Dla Putina trójstronne spotkanie w Shenzhen służy zademonstrowaniu, że narracja o izolacji międzynarodowej Rosji uległa dezaktualizacji, a tzw. byłe mocarstwa hegemoniczne, muszą liczyć się z nowym układem sił.

4. Cierpliwość strategiczna i budowanie wielobiegunowego świata

Przewodniczący Xi Jinping występuje w Shenzhen w roli gospodarza oraz dysponenta największych atutów strukturalnych. Chiny wykorzystują osłabienie rywali i ich uwikłanie w konflikty zastępcze do wzmocnienia własnej pozycji międzynarodowej.

Cel strategiczny Pekinu

Chińska dyplomacja kieruje się zasadą długofalowej powściągliwości, dążąc do realizacji kilku celów:

  1. Zapewnienie stabilności gospodarczej: Uniknięcie ponownej eskalacji wojny celnej z USA oraz obrona dominacji w łańcuchach dostaw minerałów ziem rzadkich i kluczowych technologii.
  2. Ograniczenie wpływu USA w regionie: Neutralizacja inicjatyw obronnych Waszyngtonu w Azji i Pacyfiku, w tym formatu Quad (USA, Japonia, Indie, Australia), przy jednoczesnym utrwalaniu roszczeń wobec Tajwanu.
  3. Wykorzystanie zaangażowania USA: Z punktu widzenia Pekinu ponowne uwikłanie USA w spory na Bliskim Wschodzie i w Europie odciąga uwagę i zasoby Waszyngtonu od Azji Wschodniej.

Wypowiadając się po rozmowach bilateralnych z Putinem na marginesie szczytu APEC, Xi Jinping wprost wezwał Chiny i Rosję do „przewodnictwa i promowania trendu zmierzającego do świata wielobiegunowego”. Pekin nie zamierza jednak przejmować roli aktywnego pośrednika w sprawach takich jak konflikt w Iranie czy wojna na Ukrainie, ograniczając się do elastycznych działań dyplomatycznych.

5. Przegląd stanowisk uczestników szczytu

Poniższa tabela zbiera i konfrontuje kluczowe dążenia, ograniczenia oraz oczekiwane rezultaty dla każdego z trzech przywódców biorących udział w spotkaniu w Shenzhen.

Graf. Wygenerowana przez AI

6. Oczekiwania państw trzecich

Reakcje pozostałych uczestników sceny międzynarodowej oscylują między poszukiwaniem stabilizacji a obawą przed skutkami ewentualnych porozumień ponad ich głowami.

Perspektywa Państw Zachodnich i Sojuszników USA

Perspektywa Globalnego Południa

Dla państw Globalnego Południa sam fakt formalnego spotkania trzech mocarstw stanowi potwierdzenie przechodzenia od jednobiegunowej dominacji Waszyngtonu do układu wielobiegunowego. Kraje te podchodzą jednak do wydarzenia w Shenzhen z pragmatycznym sceptycyzmem, oceniając szczyt przez pryzmat wpływu na rynki surowcowe, ceny energii, stabilność łańcuchów dostaw oraz dostęp do nowych technologii.

Realizm zamiast przełomu

Szczyt Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina w Shenzhen stanowi symboliczny punkt zwrotny w dyplomacji XXI wieku, pokazując przesunięcie ciężaru globalnej polityki w stronę układu trójbiegunowego. Nie oznacza to jednak narodzin trwałego porządku na wzór ustaleń z 1945 roku.

Różnice interesów pomiędzy Waszyngtonem, Pekinem i Moskwą są na tyle głębokie, że uniemożliwiają wypracowanie spójnego kompromisu dyplomatycznego. Kwestia Iranu pozostaje skomplikowana przez rozbieżności celów strategicznych, przebieg wojny na Ukrainie będzie zależał głównie od wydarzeń na polu bitwy, a relacje amerykańsko-chińskie zachowają charakter strukturalnej rywalizacji technologicznej i gospodarczej.

Mimo braku przesłanek do przełomowych ustaleń dyplomatycznych, samo wydarzenie w Shenzhen wyznaczy zapewne nowy punkt odniesienia w relacjach międzynarodowych. Pokazuje też, że współczesny świat wchodzi w fazę płynnej rywalizacji mocarstw, w której stabilność będzie wypadkową doraźnych rozejmów i taktycznych kalkulacji, a nie trwałych porozumień ustrojowych.

Bogdan Feręc

Źr. Al Jazeera

Graf. Wygenerowana przez AI

© Wszystkie materiały na stronie wydawcy Polska-IE chronione są prawem autorskim.
Reklama
Reklama
Reklama
Exit mobile version