Sytuacja na rynku nieruchomości od lat stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań społeczno-gospodarczych, a najnowsze dane z raportu o wskaźnikach efektywności władz lokalnych, przygotowanego przez Krajową Komisję Nadzoru i Audytu (NOAC), rysują wyjątkowo niespójny obraz państwowej polityki mieszkaniowej.
Z jednej strony oficjalne statystyki dają powody do ostrożnego optymizmu, wskazując, że liczba nieobsadzonych lokali komunalnych spadła w ubiegłym roku do najniższego poziomu od dekady. Z drugiej jednak strony, paraliżujący czas oczekiwania na ponowne zasiedlenie pustostanów oraz gwałtowne wyhamowanie dynamiki powiększania zasobów mieszkaniowych pokazują, że system wciąż boryka się z głębokimi problemami strukturalnymi.
Pod koniec 2025 roku władze lokalne dysponowały łącznie zasobem 158 772 mieszkań socjalnych. Jak wynika z opublikowanego raportu, na koniec ubiegłego roku nieobsadzonych pozostawało 3866 lokali, co stanowi pewien spadek w porównaniu z 4251 pustostanami odnotowanymi w roku 2024. Wskaźnik pustostanów bezpośrednio zarządzanych przez samorządy obniżył się więc do poziomu 2,44%.
Statystyka ta kryje jednak drastyczne różnice regionalne. O ile hrabstwo Monaghan wzorowo zarządza swoim majątkiem, osiągając wskaźnik nieobsadzonych lokali na poziomie zaledwie 0,52%, o tyle w Kilkenny odsetek ten sięga aż 5,07%.
Największy niepokój wywołuje jednak czas, jakiego samorządy potrzebują na przekazanie pustego lokalu kolejnej potrzebującej rodzinie. Średnia krajowa niepokojąco utrzymuje się powyżej 32 tygodni, co w praktyce oznacza, że w pełni wybudowane i sprawne nieruchomości stoją bezużytecznie przez ponad osiem miesięcy. Tym samym skrajności w tej kwestii obnażają bezradność niektórych jednostek samorządowych.
Podczas gdy w Monaghan proces ponownego wynajmu trwa średnio 11,61 tygodnia, w hrabstwie Kerry procedura ta wydłuża się do niewiarygodnych 66,12 tygodnia, a w mieście i hrabstwie Limerick wynosi ponad 56 tygodni.
W dobie powszechnego braku dachu nad głową przetrzymywanie pustych lokali przez ponad rok graniczy natomiast z organizacyjną kompromitacją.
Sytuację pogarsza fakt, że napływ nowych nieruchomości do gminnego zasobu zaczął gwałtownie hamować. W 2025 roku do zasobu lokalnego włączono 4324 jednostki mieszkaniowe, co oznacza spadek o niemal 19% w porównaniu z rokiem poprzednim, kiedy to przybyło 5324 lokali. Jednocześnie drastycznie załamała się liczba nowych zgłoszeń budowlanych, a samorządy zarejestrowały ich zaledwie 15 006, co stanowi drastyczny spadek z poziomu 49 791 wniosków złożonych w roku 2024.
Analitycy NOAC zwracają uwagę, że ten potężny regres wynika głównie z wygaśnięcia programu zwolnień z opłat za zabudowę, co dobitnie świadczy o tym, jak bardzo inwestycje mieszkaniowe uzależnione są od krótkowzrocznych impulsów podatkowych.
Równie niepokojąco prezentują się wskaźniki dotyczące modernizacji ekologicznej i technicznej istniejącego zasobu. Mimo że w 2025 roku wydatki na utrzymanie nieruchomości komunalnych wzrosły o ponad 6% i przekroczyły barierę 300 milionów euro, tempo prac głęboko odbiega od zakładanych celów strategicznych.
W całym kraju zmodernizowano zaledwie 2671 domów. O ile w Dublinie odnowiono 327 obiektów, o tyle w Radzie Hrabstwa Mayo przeprowadzono zaledwie 11 modernizacji, a w Westmeath i Leitrim odpowiednio 14 i 16. Raport wprost konkluduje, że przy obecnej opieszałości nie ma najmniejszych szans na osiągnięcie krajowego celu, jakim jest doprowadzenie 36 500 lokali do standardu energetycznego B2 do 2030 roku.
Przewodniczący NOAC Michael McCarthy próbuje łagodzić te wnioski, podkreślając ukierunkowane wysiłki samorządów, obniżanie deficytów oraz poprawę ściągalności opłat komercyjnych czy stabilizację wpłat z tytułu czynszów.
Dokument ukazuje zresztą poprawę sprawności samorządów na innych polach, bo odnotowano skokowy wzrost liczby użytkowników bibliotek do niemal 23 milionów wypożyczeń, wzrost odsetka osób segregujących odpady organiczne w brązowych pojemnikach (ponad 1,5 miliona gospodarstw) oraz pełne przeniesienie opłat za podatek drogowy do sieci internetowej (83% transakcji).
Nie zmienia to jednak faktu, że w kluczowym obszarze mieszkalnictwa, państwo wykazuje rażący brak efektywności. Utrzymujące się kolosalne rozbieżności w wydatkach na planowanie czy zarządzanie lokalami, obnażają niemoc systemową. Zamiast sprawnej dystrybucji kluczy do gotowych mieszkań, potrzebujący zderzają się z wielomiesięcznym oczekiwaniem i biurokratycznym chaosem, co sprawia, że szumne deklaracje o walce z kryzysem mieszkaniowym wciąż mijają się z codzienną rzeczywistością.
Bogdan Feręc
Źr. RTE
Fot. CC Richard Sutcliffe