40 lat od podpisania Porozumienia Gdańskiego

31 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej odbyło się spotkanie władz komunistycznych z Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym. Podczas spotkania strony podpisały Porozumienie Gdańskie, w którym zawarto 21 postulatów. Podobne porozumienia podpisano w Szczecinie i Jastrzębiu. Porozumienia Sierpniowe zakończyły falę strajków i robotniczych protestów.

14 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej doszło do strajku, który miał decydujące znaczenie. Trwający dwa tygodnie strajk w ciągu kilku dni rozszerzył się na wiele zakładów w całej Polsce. Jego organizatorami byli działacze nielegalnych Wolnych Związków Zawodowych związanych z Komitetem Samoobrony Społecznej Komitetu Obrony Robotników (KOR). Strajk został zaplanowany i przygotowany przez członka Komitetu Obrony Robotników i jednego z liderów Wolnych Związków Zawodowych, Bogdana Borusewicza. Rozpoczęli go stoczniowcy Jerzy Borowczak, Bogdan Felski i Ludwik Prądzyński. Dołączył do nich także Lech Wałęsa, który został zwolniony z pracy w stoczni w 1976 roku. To właśnie on stanął na czele strajku. Strajk poprzedzała akcja ulotkowa, której celem było przywrócenie do pracy Anny Walentynowicz, zwolnionej działaczki.

16 sierpnia 1980 roku strajkujący podpisali porozumienie z dyrekcją stoczni i  Lech Wałęsa ogłosił zakończenie strajku. Porozumienie miało zagwarantować spełnienie postulatów. Protestować zaczęli jednak przedstawiciele innych zakładów, które podjęły strajk. W efekcie tych protestów w stoczni pozostało około tysiąca osób, które kontynuowały protest jako strajk solidarnościowy. Utworzony został Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS), na którego czele stanął Lech Wałęsa. Spisanych zostało także 21 postulatów MKS:

1. Akceptacja niezależnych od partii i pracodawców wolnych związków zawodowych, wynikająca z ratyfikowanej przez PRL Konwencji nr 87 Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej wolności związkowych.
2. Zagwarantowanie prawa do strajku oraz bezpieczeństwa strajkującym i osobom wspomagającym.
3. Przestrzegać zagwarantowaną w Konstytucji PRL wolność słowa, druku, publikacji, a tym samym nie represjonować niezależnych wydawnictw oraz udostępnić środki masowego przekazu dla przedstawicieli wszystkich wyznań.
4. a) przywrócić do poprzednich praw: – ludzi zwolnionych z pracy po strajkach w 1970 i 1976, – studentów wydalonych z uczelni za przekonania,
b) zwolnić wszystkich więźniów politycznych (w tym Edmunda Zadrożyńskiego, Jana Kozłowskiego, Marka Kozłowskiego),
c) znieść represje za przekonania.
5. Podać w środkach masowego przekazu informację o utworzeniu Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego oraz publikować jego żądania.
6. Podjąć realne działania mające na celu wyprowadzenie kraju z sytuacji kryzysowej poprzez:
a) podawanie do publicznej wiadomości pełnej informacji o sytuacji społeczno-gospodarczej,
b) umożliwienie wszystkim środowiskom i warstwom społecznym uczestniczenie w dyskusji nad programem reform.
7. Wypłacić wszystkim pracownikom biorącym udział w strajku wynagrodzenie za okres strajku jak za urlop wypoczynkowy z funduszu CRZZ.
8. Podnieść wynagrodzenie zasadnicze każdego pracownika o 2000 zł na miesiąc jako rekompensatę dotychczasowego wzrostu cen.
9. Zagwarantować automatyczny wzrost płac równolegle do wzrostu cen i spadku wartości pieniądza.
10. Realizować pełne zaopatrzenie rynku wewnętrznego w artykuły żywnościowe, a eksportować tylko i wyłącznie nadwyżki.
11. Wprowadzić na mięso i przetwory kartki – bony żywnościowe (do czasu opanowania sytuacji na rynku).
12. Znieść ceny komercyjne i sprzedaż za dewizy w tzw. eksporcie wewnętrznym.
13. Wprowadzić zasady doboru kadry kierowniczej na zasadach kwalifikacji, a nie przynależności partyjnej, oraz znieść przywileje MO, SB i aparatu partyjnego poprzez: zrównanie zasiłków rodzinnych, zlikwidowanie specjalnej sprzedaży itp.
14. Obniżyć wiek emerytalny dla kobiet do 50 lat, a dla mężczyzn do lat 55 lub [zaliczyć] przepracowanie w PRL 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn bez względu na wiek.
15. Zrównać renty i emerytury starego portfela do poziomu aktualnie wypłacanych.
16. Poprawić warunki pracy służby zdrowia, co zapewni pełną opiekę medyczną osobom pracującym.
17. Zapewnić odpowiednią liczbę miejsc w żłobkach i przedszkolach dla dzieci kobiet pracujących.
18. Wprowadzić urlop macierzyński płatny przez okres trzech lat na wychowanie dziecka.
19. Skrócić czas oczekiwania na mieszkanie.
20. Podnieść diety z 40 zł do 100 zł i dodatek za rozłąkę.
21. Wprowadzić wszystkie soboty wolne od pracy. Pracownikom w ruchu ciągłym i systemie 4-brygadowym brak wolnych sobót zrekompensować zwiększonym wymiarem urlopu wypoczynkowego lub innymi płatnymi dniami wolnymi od pracy.

Tablice z postulatami Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego powieszono na dachu portierni stoczniowej bramy nr 2. Była to jedyna możliwość przedstawienia ich opinii publicznej. 31 sierpnia wicepremier Mieczysław Jagielski oraz Lech Wałęsa podpisali w Stoczni Gdańskiej porozumienie, co jednocześnie zakończyło strajk. Po zakończeniu strajku tablice zostały zdemontowane, a w 1981 roku przekazane do Centralnego Muzeum Morskiego.

16 października 2003 roku, decyzją Sekretarza Generalnego UNESCO, wpisano je na Światową Listę Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. W sierpniu 2014 roku tablice z postulatami wyeksponowano na wystawie stałej Europejskiego Centrum Solidarności w sali A „Narodziny Solidarności”, jako depozyt Narodowego Muzeum Morskiego.

31 sierpnia 2020 roku mija 40 lat od podpisania Porozumienia Gdańskiego. Przez te cztery dekady zmienił się ustrój oraz realia, w których żyjemy. Wśród spisanych postulatów niektóre, takie jak wprowadzenie kartek na mięso i przetwory, straciły rację bytu. Część z postulatów została zrealizowana, ale tylko na chwilę ( płatny trzyletni urlop wychowawczy). Wiele z postulatów jednak do dziś nie doczekało się realizacji, chociaż podpisane porozumienie wciąż obowiązuje.

Agencja Informacyjna

Agencja InformacyjnaGospodarka

Polska-IE: Udostępnij...
UKRYWALI SIĘ ABY NI
Kaufland na kolejnym
EnglishIrishPolishRussianSpanish
EnglishIrishPolishRussianSpanish